Igor Stepančić

Da je za umetnike, odnosno za umetnost postkonceptualnog perioda, sve što se dogodilo u njenom polju od signifikantne važnosti i potrebe za reinterpretacijom pokazao je na izložbi koju je pod nazivom ’Nakon dvadeset godina’ u Likovnoj galeriji Studentskog kulturnog centra priredio Igor Stepančić. I to ne samo ono što je proisteklo na iskustvu i praksi drugih autora, već i samofeflektivno, na artefaktima vlastitog povesnog i procesualnog razvoja, te ponovnog obnavljanja memorisanog sadražaja nekih pethodnih događaja, projekata, aktivnosti, kreativnog aktivizma itd.

Da je u nekim slučajevima sam vlastiti rad, pa i onaj koji stoji u samim počecima javnog delovanja, još uvek važan za aktuelno promišljanje i praktično delovanje, podsetio nas je ovom izložbom, koja je zaista realizovana kao podsećanje na postavku koju je priredio pre tačno dvadeset godina umetnik Igor Stepančić reinterpretirajući svoje tadašnje ideje u jednom drugom, ne samo vremenskom, već i značenjskom novou.

Naime, tokom te svoje, prve samostalne izložbe (koja je zapravo bila ambijentalna postavka načinjena od niza objekata – identičnih stolica) autor je fotoaparatom na uobičajeni, dokumentarni način, beležio prisustvo ličnosti iz sveta umetnosti, muzejsko-galerijskog sistema, kritike i teorije umetnosti tog perioda. Kao dokaz, na ovoj izložbi postavljene su autentične fotografije sa tog otvaranja – ukupno devet na kojima su ličnosti koje su tada već bile etablirane, poput Ješe Denegrija, Bojane Pejić, Biljane Tomić, Zorana Gavrića ili Dunje Blažević, do onih koji će se tek kasnije potvrditi kao kritičari ili teoretičari umetnosti, bilo da su pisali o umetnosti ili su pak bili deo njene aktivne izlagačke prakse, na primer, Dejan Sretenović, Danijela Purešević ili Dragica Vuković. Dakako, na tim fotografijama ostali su zabeleženi i poznati umetnici poput Marije Dragojlović ili samog autora koji je i onda i sada potpisan – na fotografiji iz tog perioda kao ’mladi umetnik’, a sada kao ’samo umetnik’. Ova autoironizujuća odrednica želi da istakne sudbinu stvaralaca koja je zapravo isključivo nepromenjljiva konstanta bez obzira šta se zapravo sa sami umetnikom, ili u širem smislu, sa umetnošću dogodilo u međuvremenu – za proteklih dvadeset godina.

No, neke karakteristike zapravo objedinjuju i daju opštu sliku ovdašnje scene u tom periodu. Naznake tih događaja Igor Stepančić je dao zapravo malim prostornim celinama koje se odnose na svaku od ličnostoi koje se mogu videti na ovoj izložbi. Naime, uz svaku crno-belu fotografiju načinjenu pre dve decenije i, na osnovu nje, rukom je naslikan portret iste ličnosti crnim akrilikom sa adekvatnom pozadinom, Stepančić je dodao još nekoliko elemenata: jedan kulunarski specijalitet uz recept kako se on može načiniti sa slikom njegovog izgleda ’u tanjiru’ serviranih na malom, realnom stolu sa restoranskom lampicom na njemu, i, jedan minijaturni odevni predmet kreiran specijlno za ovu priliku i namenjen svakoj od ličnosti koje su izete kao izložbeni ’eksponat’. U katalogu koji je objavljen za ovu prilili odštampan je recep za pripremanje konkretnog jela kao i krojački šnit za šivenje izložene garderobe. Dakle, sve to zajedno, čini dopunu ’fotografije-portreta’ svake od ličnosti koje su zapravo deo ili sadržaj ove izložbe.

Umetnik kao da nam saopštava da se ovde zapravo radi (i) o ličnostima koje su bile, a neke od njih i ostale pravi trendseteri,  predvodnici, utemeljivači i generatori novijih ’umetničkih moda’, ali i ’kuhinja’ koje su obavezni deo ovog složenog sistema sa učesnicoma iz brojnih profesija i struka.

A pitanje za njene posetioce, odnosno one koji žele da aktivno učestvuju u njoj interpretirajući je ili je tumačeći, jeste šta zapravo čini današnju umetnost, odnosno, šta je realno ili supstancijalno biće, forma, sadržaj današnjeg umetničkog dela. Stepančićev odgovor je krajnje otvoren za sva mpoguća objašnjenja – upravo onoliko širok po značanjima koliko je otvorena i sama današnja umetnička scena. Ovih ’dvadeset godina posle’ lako može biti i nekih novih sledećih ’dvadeset godina posle’.

Put recentne umetnosti je zaista potpuno otvoren, bez ikakvih spoljašnjih ili unutrašnjih prepreka koje mogu na bilo koji način da ugroze njen razvoj, budućnost i postojanje. Da li ima nedvosmislenije pouke onoga što uobičajeno nazivamo ’istorijom umetnosti’? 

Jovan Despotović

Treći program Radio Beograda, Beograd, 28.10.2005.