Od Fatorija do Morandija

Kolecija Grieko iz Pinakoteke Provincije Bari

Razmena izložbi – `Od Fatorija do Morandija` i `Mediteranski putevi hrišćanske ikone`  između dve vanredno značajne institucije – Pinakoteke Provincije Bari i Narodnog muzeja u Beogradu nije samo od ekskluzivnog značaja za profesionalnu javnost koja u ovim slučajevima ima priliku da, s jedne strane, vidi kolekcije Grieko sa pedesetak dela toskanskog pokreta makjajolo uz radove nekih od najvećih italijanskih slikara 20. veka, a sa druge, zbirku italo-kritskih ikona kao specifičnog umetničkog fenomena nastalog u 15. veku kao izraz prožimanja dveju, po svemu različitih kultura – istočnoevropske, preciznije grčke i zapadnoevropske, poglavito italijanske, već i belodani dokaz o novom talasu kulturno-umetničkih potreba sadašnje Jugoslavije. 

Ova htenja mogu se pratiti kroz dva osnovna procesa koji se tokom poslednjeg perioda naročito intenziviraju. Nakon skoro deceniju duge međunarodne izolacije koja je dakako ponajviše pogodila oblast kulture i umetničkog stvaralaštva, zapaža se sve redovnija saradnja jugoslovenskih institucija sa korespodentnim partnerima iz sveta u mnogim stvaralačkim oblastima – od tradicionalne umetnosti do aktuelne produkcije, zasnovana na razmeni ne samo izložbenih projekata (kakav je slučaj sa primerom o kome je ovde reč),  već i brojnih gostovanja domaćih i stranih umetnika, ali istovremeno i kao nasušna potreba, a to bi bio drugi proces, da se ovdašnja kultura efikasno vrati na mesto koje joj je od ranije, tokom dugog niza vekova (doduše sa većim ili manjim prekidima) već pripadalo na evropskoj i svetskoj mapi civilizovanih društava. Jedan od načina odpočinjanja tih procesa upravo je prikazivanje onih kolekcija umetničkih predmeta koji su nastali u jednom izrazito osobenom preplitanju kultura u ovdašnjem podneblju koje očigledno traje stolećima – praktično od vremena nastanka evropske, u konkretnom slučaju – vizantijske kulture sa osnivanjem prve srpske države, i koje se u najrazličitijim uslovima nastavilo sve do današnjeg vremena uprkos svim `ometanjima`, uzimajući u obzir i ona najnovija koja smo pomenuli. Jedan od relevantnijih zaključaka, kada se razmišlja o vrednostima i kada se tumače uzroci današnjeg stvaralaštva, zapravo je snažno postojanje onih uticaja koji su našu umetnost čvrsto povezivale sa, po svim kriterijumima, najznačajnijim ostvarenjima jasno razumljivim za međunarodnu stručnu, ali i laičku, publiku. Zbirka italo-kritskih ikona koja se čuva u Narodnom muzeju u Beogradu jedan je od najboljih  primera takvog, vidimo vrlo dugog iskustva u kreativnom prožimanju kulturnih uticaja bez obzira na vrlo često promenljive političke i državne okolnosti u kojima su one nastajale u ovim krajevima, ili su pak donošene iz bližeg ili daljeg susetsva. 

U ovom slučaju, saradnja dva grada – Barija i Beograda u području muzeološkog prikazivanja tradicionalne likovne umetnosti pokazala je istinsku potrebu upoznavanja na novim osnovama, onima koje ne samo da značajne fenomene svetskog stvaralaštva ponovo dovode u ovu sredinu otvarajući je i na taj način prema međunarodnoj zajednici, već i dokaze o postojanju takvih predmeta sa visokoumentičkim karakteristikama koji su ovde nastajali a od značaja su za svet. Sigurni smo da se i na ovaj način može jasno pokazati i domaćoj i svetskoj javnosti o kakvoj se izmenjenoj, a u nekim slučajevima, i potpuno novoj kulturnoj politici u Srbiji i Jugoslaviji sada govori, te koja se, makar samo u početnim koracima, počinje da ostvaruje.

 

Jovan Despotović
pomoćnik ministra kulture u Vladi republike Srbije  

Narodni muzej, Beograd, La Collezione Grieco, Pinacoteca Provinciale, Bari, 2001-2002.