New Order

Vladimir Nikolić i Paja Stanković

Ova zajednička izložba dva umetnika – Paje Stankovića i Vladimira Nikolića, skreće pozornost na jednu bitnu činjneicu aktuelnog trenutka stvaralaštva sredinom osamdesetih godina. Oni su u ranijem radu prolazili kroz različite faze katkada i oprečnih shvatanja umetnosti.

Stanković je obeležio svoj rad u drugoj polovini sedamdesetih u grupi 143, čija se aktivnost koncentrisala oko pitanja mentalnog ponašanja u umetnosti (’mentalni konstruktivizam’, ’mentalni prostori’) što je značilo pribegavanje analitičnosti, teoriji brojeva, praksi grafikona, itd.

Delovanje Nikolića delom je, takođe, proteko u svojevrsnoj ’obrazovnoj funkciji’ i ’istorizaciji’ u praksi grupe 143, ali je znatno osenčenije aktivnostima u grupi Alter Imago (pored njega Nada Alavanja, Tahir Lušić i Mileta Prodanović), sa kojom je od osnivanja početkom osamdesetih, a čiji su članovi među prvima u našoj sredini izneli čist koncept plastičke poetike, nazvan Novo slikarstvo. Ovde se, zapravo, radi o paradoksu da se brušenje nekog individualnog stava u umetnosti uspešno može odvijati i u okolnostima grupnog rada.

Ova dva umetnika upravo to pokazuju, a rezultat je da se unutrašnje podvajanje u generalnom toku nove umetnosti inicira jedinstvenim podsticajem, posledica je naglašavanje personalnih estetika koje ’zajedničko’ ograničavaju na perivid o istivrsnoj materijalizaciji (slično umetničkom tandemu Milovan De Stil Marković i Vlasta Mikić). I nadalje, ponešto izmeštene pozicije Stankovića i Nikolića u njihovim grupama, koje često nisu odavale preveliku saglasnost sa definisanim ciljevim, uslovile su traženje individualnih rešenja i rezultata rada, što je često dovodilo i do izdvajanja unutar kolektiva.

U opštoj euforiji u kojoj je, uglavnom, nastajalo Novo slikarstvo, niko nije bio previše rasspoložen da se upušta u stepenovanje njegove misaonosti (što je posledica, pre svega, rezultata Nove umetničke prakse prethodnog perioda, kada je konceptualnost umetnosti dovedena do gotovo nepodnošljive hermetičnosti). Stoga nije začudno da se upravo danas u slikarstvu odvijaju aktivnosti koje vraćaju dignitet filozofije u stvaralačko područje. Ovaj proces se za sada odvija na dva načina koja su već registrovana: ublažavanjem ekspresionističke napetosti u slikarstvu uvođenjem jednog novog reda (’new order’) geometrijskog porekla sa sopstvenim, sve strožijim determinističkim instrumentarijem i, istovremeno, povratkom velikim temama iz istorije umetnosti, složenim ikonografskim strukturama koje su pred umetnost stavile, pored stilskih problema, i teškoće oko identifikacije i vrednosti sopstvenog vremena u okviru tih izabranih tema i sadržaja.

U slikarstvu je Vladimir Nikolić najpre zastupao ideje o njegovoj neophodnoj lapidarnosti i kolorisitčkim implikacijama, koje su zajedno činile sintaktičku osnovu, metod gradnje slikarskog prizora velike potencijalnosti i agresivnosti. Njegovi današnji radovi i dalje su oblikovani hromatskom retoričnošću, agresivnim gestualnim zapisom, ali i sa sve primetnikom ikonikom u koju se sublikmiraju fragmenti poznatih arhitektonskih predložaka na kojima se temelje i iskustva postmodernističkog graditeljstva i adekvatne stilske formulacije. Nikoliće je po obrazovanju istorilčar umetnosti i stoga mu nisu nepoznati uslovi pod kojima se odvijaju procesi, nastojanja i rzvoja slikarskih pravaca a pogotovu njihove relacije u okviru šireg umetničkog i civilizacijskog konteksta.

Isto tako i velike, višedelne slike Paje Stankovića nastavljaju njegova početna plastička zanimanja. Oblikuje se hromatsko, ikoničko i pastuozno bogatstvo kojim je pikturalnost ovih slika vanredno ispunjena. Stanković je bliži jednoj vrsti eksperimentalnog rada (sa materijalima, različitim vrstama boja, tehnikama slikanja) kojim nastoji da u delu inicira neka drugačija zbivanja. Definisanje sadržaja slike kod ovog autora pre je potreba određivanja načina na koji treba prizor postići (a to znači opredeljivanje za najpogodnije sredstvo koje mu stoji na raspolaganju bez bojazosti od tehničke nekoherentbosti), nego unapred postvljena ili zadata inonografska kontura koju bojom i slikarskom materijom treba ispunit.

Sa novom genracijom umetnika koji deluju sredinom decenije dobili smo relevantne stvaralačke odgvore na mnoge izazove. Različitim pristupima ukazuje se na uvek aktuelno pitanje unutrašnjeg konflikta odnosa forme i sadržaja i osvetljavnju mogućih rešenja. Celovitost i kompatibilnost slika Paje Stankovića i Vladimira Nikolića u jedinstvenom izlagačkom prostoru, njihova ambijentalna interferencija i dopunjavanje samo potvrđuju ono što je već evidentna činjenica: jezik nove umetnosti dovoljno je detaljno  artikulisan i formiran da je moguće njegovom upotrebom efikasno rešavati sve posebne stilske i tehničke u bilo kojim uslovima. Vitalnost slikarstva osamdesetih godina ne iscrpljuje se jedino u tim okvirima, ali su oni, svakako, najuočljiviji i najobavezniji za kritičko razumevanje i identifikaciju novih pojava.

 Jovan Despotović

Galerija Novi hram, Sarajevo, 3-4, 1987