Regionalno univerzalno

Devedesete godine očigledno da će biti obeležene i sve učestalijim nizom autorskih izložbi teoretičara umetnosti na kojima su jasno eksplicirane svoje kritičarske pozicije. Izložba se u ovim slučajevima uzima kao teorijski i kritički medij koji je pogodan za autorsko i analitičko delovanje kritičara. Na brzinu se podsećamo izložbi „Rane devedesete“ Ješe Denegrija, „Na iskustvima memorije“ Irine Subotić i Gordane Stanišić, „Scene pogleda“ Dejana Sretenovića, „Soba s mapama“ Branislave Anđelković i Branislava Dimitrijevića, „Pogled na zid“ Darke Radosavljević „Hijatusi modernizma i postmodernizma“ Miška Šuvakovića, „Diskretni modernizam“ Save Stepanova itd. kao i „Jugoslovenskih bijenala mladih umetnika“ u Vršcu, „Memorijala Nadežde Petrović“ u Čačku ili pančevačkog „Trijenala savremene jugoslovenske skulpture“ koje su takođe bile koncipirane prema idejama uglavnom mladih i najmlađih umetničkih kritičara.

Znatan doprinos ovoj vrsti izložbene delatnosti dala je i Svetlana Mladenov koja je ove godine čak četiri puta izložila svoja shvatanja o sadržajima aktuelnog stvaralaštva. Najpre je na izložbi „Kritičari su izabrali“ prikazala jedan eksluzivni pogled na recentnu produkciju u primerima rada trojice umetnika u opozitnom konceptu postmoderna – druga moderna, potom je takođe u Likovnoj galeriji Kulturnog centra Beograda priredila izložbu sa naslovom „Mogućnost za…“ sa petoro uglavnom sasvim mladih umetnika čijom je prezentacijom istakla sliku medijske raznovrsnoti tekuće umetničke produkcije, a onda je u vršačkoj Konkordiji organizovala izložbu šestoro umetnika baziranih na jedinstvenoj slikarskoj predmetnosti koja bi mogla biti nazvana „Druga nova figuracija“. Sada je u Centru za kulturu u Pančevu otvorila izložbu „Regionalno-univerzalno“ koja je okupila brojne vojvođanske autore koji pripadaju trima umetničkim generacijama i nekolikim poetičkim krugovima.

Za Svetlanu Mladenov bezumnje su jasno i nepobitno postavljeni koreni recentne umetničke produkcije u konceptualizmu sedamdesetih, zatim se ta hronološka nit provlači kroz postmoderni eklekticizam osamdesetih da bi danas završila u primerima nove apstrakcije i dekonstrukcije druge moderne devedesetih.

Uz naznake koje su sve izložbe do sada postavljale problem autentičnosti vojvođanske umetnosti i koje su se publikacije odnosile na ovo pitanje iznete u katalogu njene izložbe, Svetlana Mladenov je – govoreći u ovom prikazu samo u glavnim crtama, istakla one značajne pojave koje stoje na samom vrhu u tekućoj produkciji i koje pokazuju nekolike zajedničke karakteristike. Jedna od njih je i ukinuta poznata tradicionalna  podela na apstrakciju i figurativnost, a danas se može govoriti, kada je o ovim stilskim nizovima reč, kao o diskretnoj nepredmetnosti s jedne strane, odnosno figurabilnosti (druga nova figuracija), s druge. Takođe je vidljivo iz njenog izbora umetnika da se umetnost devedesetih (nova, druga moderna) u fenomenološkom pogledu svodi na dva, moglo bi se reći čak tradicionalna oblika izražavanja: geometriju u slikarstvu i konstruktivizam u skulpturi. Po njima se zapravo danas može tačno i razumeti specifičnost recentne umetničke produkcije koja je, kao i uvek do sada, starim formama davala nove sadržaje koje je svaka epoha formulisala na posebne načine.

Tema ove izložbe tačno je naznačena njenim naslovom: „Regionalno-univerzalno“. „Genius loci’ u umetnosti tople postmoderne (osamdesetih godina) i hladne (devedesetih) znači nešto drugo od ranijih slučajeva traganja i utvrđivanja lokalnih autentičnosti. Mape, odnosno svojevrsna geografija današnjih umetničkih područija po kojima se obavlja prava teorijska i semantička navigacija u traganju za njihovim umetničkim posebnostina, za nove kritičare predstavlja pravu intelektualnu avanturu očigledno odredjujući i smer aktivnosti Svetlane Mladenov koja je, kako smo na početku utvrdili, sve učestalija i sve prisutnija u mnogim galerijskim prostorima. Smisao raspadnute, fraktalne slike „modularnih identiteta“ u geografiji umetnosti devedesetih potpuno odgovara zadatoj temi ove izložbe, šta više, pokazuje se i kao neophodno opšte objašnjenje ako se želi tačno tumačenje posebnih fenomena koji se ovakvim izložbama naglašavaju.

Izgleda nam, i to želimo takođe ovom prilikom da istaknemo, da je odbranjena nezavisna kritička i autorska pozicija Svetlane Mladenov koja stoji pod jakim uticajem novomodernista (a oni su upravo na vojvođanskoj sceni najuticajniji u današnjoj Jugoslaviji). Njena najnovija izložba se mirno može uzeti kao podatak da je taj intelektualni napor i rezultat među najvrednijima u ukupnoj njenoj aktivnosti, pri čemu se misli i na uticajno mesto direktora  Galerije savremene umetnsoti Centra za kulturu u Pančevu na kome je ona danas, a koji uz vršačku Konkordiju i novosadsko Zlatno oko predstavlja one među najvitalnijim i najagilnijim institucijama koje se bave promocijama i zastupanjima aktuelnog plastičkog stvaralaštva. Time nije osigurana samo mogućnost prikazivanja ove vanredno raznovrne i bogate vojvođanske umetničke scene, već se na isti način čuva i sama vitalna slika produkcije ove vrste umetnosti i u jugoslovenskim relacijama.

Jovan Despotović

III program Radio-Beograda, Beograd, 22.9.1997.