Savo Peković

Danas je više nego ikada ranije naglašeno zanimanje za umetničke modele iz neposredne istorijske epohe koji mogu davati podsticaj ili biti čvrsto uporište za dalja istraživanja u okvirima tih poetika. Mnoštvo stilova i mogućnosti iz repertoara modernih likovnih strujanja koji su se brzo smenjivali, ostavili su današnjem periodu savremen umetnosti bezbroj varijanti koje umeticic modernog osećanja preuzimaju kao gotove strukture, reinterpretiraju i modifikuju ispitujući njihove stvarne mogućnosti u današnjem vremenu. Ako su ta shvatanja, u doba nastajanja bila prihvaćena, i od kritike ocenjivana kao dalji korak u linearnom razvoju umetnosti sa jasnim referencama prema tradiciji, ili istovremenim pokretima i ideološkom i društvenom kontekstu, aktuelna revitalizacija je označila zahtev vremena da se ti modeli još jednom osvoje, stave na probu i da se tako ispitaju njihovi stvarni potencijali i mogućnosti uspostavljanja veze sa publikom promenjenog senzibiliteta. Sa druge strane, ova okrenutost proverenim poetikama za same umetike je izazov iskušavanja snaga njihovog iskaza, spretnost rada ruku, i iznad svega, vrednosti njihove imaginacije.

            Kada je Savo Peković pre nekoliko godina načinio prve slike namenjene javnoj komunikaciji, nije se nimalo libio da otvoreno ispolji zainteresovanost za najbolje uzore plastičkih struktura koje su ga zaokupljavale, a koje su trebale da mu omoguće dostizanje maksimalnog potencijala slike. Pokazao je, tada, da tačno zna kako je tekao potez kod majstora enformela, kako se usaglašavala višeslojnost različitih materijala, kojim se postupcima dobija dovoljan intenzitet fakture, na koji se način materiji daje briljantnost visokog baroknog impasta.

Ispitivanje ponašanja površine kao i uvek u slučaju enformela, dovodio je do nekog prizora. U slučaju slika Sava Pekovića taj prizor je zapravo utisak taktilnosti slike u vidu zida koji se može dodirivati i ’pipkati’ po naslagama, pukotinama, ugrađenjim predmetima i fakturi upotrebljenog materijala. Ovaj prizor dopunjuje i osećanje prenapregnutog delovanja sila koje je Peković postupkom rada pokrenuo. Ovaj odnos izazvanih i fiksiranih energija sabijenih u slojevima struktura i oslobođenih kolorističkih i gestualnih partija slike kao tragova rada mekog i tvrdog karaja četke, zapravo je dovode u stanje pred autorazaranje, pred pucanje duž linija sudara njenih unutrašnjih energija. Narušena ravnoteža kompozicije njegove slike i neravnopravni odnosi velikih i malih površina smirena je srazmernim rasporedom sila u tim poljima koje uravnotežavaju njihov međusobni odnos. Time je Pekovićeva slika dovedena u stanje prostornog delovanja uskomešanih sila kojje izazivaju izvesnu nelagodnost pred neizvesnošću šta će se zapravo sa njom dogoditi u nekom sledećem trenutku.

Fasciniranost Sava Pekovića dodirivanjem površine, taktilnom konkretizacijom materijala, sledi njegovu ideju stvarnog slikarstva, poput stvarne strukture nekog zida čije su pukotine i udubljenja posledice različitih fizičkih dejstava po tim površinama, a u neoenformel slikarstvu, registrovanje ’estetičke’ aktivnosti autora, beleženje rada četke i traga koji curenje i kapanje ostavlja na površini platna. Sve se ovo odvija na jednoj nosećoj površini koja zapravo jedino i zanima Pekovića: njena sudbina posle svih aktivnosti, posle deformacija izazvanih slaganjem materijala i ugrađivanjem predmeta, posle probijanja, bušenja i šivenja, posle dejstva lepkova, veziva i hemikalija, posle islikavanja i naknadnog crtanja što fingira utisak treperenja u radijusu površine slike. U ovome je i odgovor na pitanje: kako raditi nakon trideset godina posle pojave enformela? Peković je istakao da je danas izlišno praviti remake izvornog enformela ponovnim razmišljanjem o strukturi, već koncentracijom radne prakse ka krajnjoj sudbini površine koja tu strukturu nosi.

Jovan Despotović

Galerija Fakulteta likovnih umetnosti, (pred. kat.), Beograd, 6. 1983, Treći program Radio Beograda, Beograd, 29. 6. 1983