Savo Peković/2

Savo Peković/2

Jedna od zaista novih i velikih u savremenom slikarstvu jeste njeno unutrašnje samoporicanje, diskontinuirano nadomeštanje i zamenjivanje pojava, pokreta i ideja u biti njegovg bića koja se odvija najviše na principima totalnog negiranja jednog drugim, starog novim, tradicionalno aktuelnim. Ideje ’jezičkog konflikta’ u umetnosti danas se mogu znatno bolje razumeti nakon uočavanja nekih razloga koji se u okviru recentne stilske formacije lako prepoznaju, koliko i u neposrednoj stvaralačkoj praksi autora koji svojim delom ulaze u krug ovih događaja.

Savo Peković je slikarstvo učio u klasi profesora koji je kod svojih đaka podržavao, čak potencirao njihova netipična shvatanja. Taj edukativni metod je upravo manje značajan za akademije umetnosti, a jedna od važnijih posledica koje se u tom procesu postižu, jeste učvršćivanje stvaralaca-početnika u njihove unutrašnje izvorne umetničke istine. Peković je dakako iskoristio pruženu šansu; sa umetničke škole izlazi sa već potpuno definisanim slikarskim konceptom, zavidnim metijeom za okolnosti mladog umetnika i sa unutrašnjom pripremom za koju je najvažnije uverenje u sopstvene umetničke intencije. Tako je prvi Pekovićev ciklus radova smesta odavao neposredne uticaje apstrakcije i to iz dva izvora. Prvi je tradicionalniji tip one slikarske poetike za koju je karakteristično da se posebna pažnja poklanja materijalnoj strani slike (enformel), kao i jasna svest da su klasični slikarski medijumi više nedovoljni i da za građenje plastičke strukture treba potražiti i drugačija sredstva. Zbog toga je Peković u sliku uveo neke ne-slikarske materijale poput drveta, plastike, platna i kanapa sa kojima je ozbiljno narušio dvodimenzionalnost tradicionalnog tipa slike. Drugi su uticaji išli linijom nekih aktuelnih tendencija sa početka osamdesetih kada se u svesti mladih umetnika usadilo uverenje o potrebi jednog stvaralačkog preispitivanja određenih fenomena u umetnosti. Prirodno je da je Peković oslanjajući se na svoja neposredna iskustva bio zainteresovan za revitalizaciju enformela u savremenim uslovima, i sa bitnim otklonom od atmosfere u kojoj je ova istorijska pojava nastala (kraj rata, egzistencijalizam, levičarski politički pokreti itd.). U tom smislu, ovaj se autor nadalje zainteresovao za kreiranje specifične ’prizornosti’ sa spoljašnjim plastičkim osobinama enformela.

 Sledeći njegov ciklus slika na platnu i natronu otkrio je promenu u postavci rada. Tada, sredinom tekuće decenije, Peković je na temelju već postignutih rešenja predložio jedan koncept unutrašnjeg samoporicanja sopstvenih plastičkih shvatanja. Fenomenologiju slike vratio je na uslove dvodimenzionalnog diskursa a time je ona postala više ’slikovnica’. Zatim, Peković izbegava jasno kompoziciono definisanje uslovljeno ranijom potrebom različitih materijala koji su morali da dobiju tačnu prostornu vrednost, i slika mu je otuda, u tom spoljašnjem sloju, postala homogenija. Ali je zato unutrašnja drama slike sada naglašenija. Najpre zbog toga što je svaka od ovih slika rađena u više slojeva i svaki od njih he aktivno stajao na podlozi probijajući se mestimično u prvi plan. Konačni sloj Peković je radio belom bojom koja je imala dva cilja: osnovni je da ostale slojeve potisne u dubinu slike i da time podvuče jedno prikriveno nanošenje boja i njihovih energija, uz to, bilo je neophodno da se belom bojom unese jedna svetlosna komponenta na koji način slika poprima značajniju valersku vrednost. Napokon, bela je kao osnovni sadržaj ovih radova usmerila našu percepciju prema jednom živom, ustreptalom polju koje treba da aktivira naše vizuelno angažovanje.

Strukturalno slikarstvo u ovom trenutku doživljava istu sudbinu poput gotovo svih ostalih stilskih formacija umetnosti umetnosti ovog veka; njen novi život u iskustvu i slikarskom postupku današnjih stvaralaca duguje potrebi za sumiranjem i transformacijom prakse koja je posebno naglašena neprestanim preipitivanjem unutar rada mlađih umetnika. Pekovićeve najnovije slike zapravo eksplicitno reaguju na taj izazov. S jedne strane one su mesto susretanja dugogodišnjih inovacija sopstvenog slikarstva: svaki od plastičkih, kolorističkih i materijalnih elemenata iznova je prisutan u ovim slikama ali na kvalitativno drugačijinačin. Slikovno polje je pod tenzijom nekog unutrašnjeg potencijala, pod koncentracijom Pekovića na postizanje kontrolisanijeg, manje euforičnog prisustvovanja u prizoru. A zapravo je ovo ponovo opšte mesto aktuelnog slikarstva koje gradi sopstveni integritet između poslednjih ostataka egzaltiranog slikarstva karakterističnog za početke ovog perioda i suprotnog pola krajnje promišljenje, racionalne, umirene koncepcije oblika nove geometrije.

Savo Peković je poput onih, u ovom trenutku stvaralaštva prisutnih autora, započeo jednu novu avanturu u umetnosti. Odmah pošto je definisao sopstvena slikarska interesovanja, promenio je slikarski postupak utoliko što je, makar da mu je slika ostala u opštoj atmosferi veoma bliska tom njegovom početnom razdoblju, objavio potrebu da se samoodredi popt znaka, jasnog autorskog rukopisa što jeste u klimi ekspresije i gestualnosti, ali je ona istovremeno i veoma personalizovana i specifična. Za drugu polovinu osamdesetih izgleda da je taj manevar prema zaoštrenoj subjektivnosti najvažniji proces. Savo Peković je svojim najrecentnijim slikama na neposredan način materijalizovao artefaktne činjenice na čvorištima takvih zbivanja.

Jovan Despotović

Galerija Kolarčevog narodnog univerziteta, Beograd, 5.1988.