Milan Kralj

Diskontinuiteti ili skokovi u umetničkim tokovima poslednjih nekoliko decenija, upravo sa otvaranjem estetičkih pitanja po svim nivoima od vremena konceptualne umetnosti, kao i slični ’epistemološki rezovi’ koji su se pojavili u umetničkoj kritici koja je pratila te fenomene u stvaralaštvu, zamenjeni su u najnovijem periodu epistemološkim kontinuitetom, što je, dakako jedna od vidljivijih karakteristika postmodernizma. Iako još uvek nestabilnih kritičarskih pojmova i teorijskih modela, postmoderna paradigma je ipak označila i nekoliko vrlo specifičnih i dakako trajnih kategorija koje se riču najajtuelnijih kreativnih pitanja. Ovaj porpus znanja već je formirao i određene estetičke linije koje su sve primetnije u delima autora najnovijeg stilskog perioda.

Ono što je odmah jasno u slikama Milana Kralja je to da se one nalaze u domenu visoke (post)moderne kulture slikanja. Njihov čisti piktoralni znak može katkada biti i aluzivnog statusa (koji je povremeno identifikovan i nazivima slika), i to potvrđuje da Kralja u slikarstvu najviše zanima analiza njenog apstraktnog jezika – još uvek svedenog na ’neki bojeni oblik’, ali na vidljivom narativnom plastičkom fonu. U umetnost devedesetih godina sasvim se otvoreno govori o pseudo-fenomenima: pseudo-figuracija i pseudo-apstrakcija, a zapravo su takva stanja derivata post-apstraktnog delovanja kao drugog normativizma u epohi visoke Moderne. Iz tog svojevrsnog predvorja direktno smo zakoračili u fenomen tumačenja umetnosti na način odraza u njenom vlastitom povesnom ogledalu. Za autore poput Milana Kralja slikarstvo podrazumeva i bavljenje svojevrsnom introspekcijom, ali ne sa namerom retro-kreiranja, već sa imperativom uspostavljanja švrstih, uvek složenih i drugačijih odnosa između slike i njenog vremena.

Kada se ovako postavi matrica estetičkih merila u određenim umetničkim delima otvara se pitanje pikturalne semiologije kao metajezika kritike. Jedna linija ove upitanosti ide duž utvrđivanja načina, ili karaktera procesa dolaženja do slike. Kako se zapravo danas slika gradi, odnosno, šta je karakteristika rada na slici, i najzad, šta ona to sadrži što je razlikuje iz obimne produkcije koja se svakodnevno događa? Kada je ona dovršena, dakle, sa punim plastičkim vrednostima? Odgovor na ova pitanja ne daje kritika – ni teorija umetnosti. To ’prepoznavanje konačnosti’ nekog estetičkog predmeta u recentnoj epohi zavisi isključivo od sensa autora – znači od njegovog osećanja za dovoljnom i konačnom pikturalnom formulacijom koja zadovoljava pre svega njegove osobene estetičke nazore.

Za Milana Kralja beć danas nema dileme oko tih temeljnih pitanja. Slika jeste autonomni estetski fenomen koji duguje isključivo vlastitim logičkim i jezičkim načelima, t je ona produkt autorske individualne, vrlo personalizovane volje za stvaranjem. Svi drugi njeni eventualni kvaliteti, a pre svega oni za koje se utvrdi da su još i saglasni sa dominantnim ’ukusom vremena’, kao i oni čiji zbir formira umetnički izgled epohe na način da se kristalizuju sve do stanja stilova, nisu u domenu voljnog htenja stvaralaca već njihovog eventualnog senzibiliziranja na nseće znakovnosti vremena. Tu treba tražiti, i dakako, pronalaziti i mesto novih slika Milana Kralja.

Jovan Despotović

Privatno izdanje, Beograd, 1997.