Nikola Savić/2

Galerija “Zvono” je nakon manje od godinu dana svoj izlagački prostor ustupila mladom beogradskom autoru koji je netom okončao studije slikarstva na Fakultetu likovnih umetnosti. Za razliku od prošlogodišnje izložbe kada je prikazao ciklus radova pod naslovom “Please insert card” ovog puta pokazao je samo tri slike što je uzeto i kao naziv izložbe – “Tri slike”.

Slika, pisali smo u recenziji njegove prethodne izložbe, to dugovečno i tradicionalno sredstvo umetničke ekspresije tokom perioda modernizma preživela je niz temeljnih negiranja i preformulacija njenih plastičkih elemenata i semantičkih sadržaja da bi u vremenu enformela bila potpuno ukinuta u svom ontološkom jezgru. Kasnija dematerijaluzujuća praksa konceptualizma samo je nastavila da baštini na ovoj vrsti praktičnih i idejnih zaključaka, a postmoderna obnova umetničkog predmeta, dakako sada na potpuno novim, izmenjenim osnovama i sa svešću o svim sudbinskim iskustvima koja su joj prethodila, u prvi plan je istakla potrebu da se ta recentra re-kreacija umetničkog predmeta načini, kao i uvek,  sa dominantnim naznakama vremena u kome on nastaje.

Elektronski mediji, simboli globalne civilizacije novog kibernetičkog sveta, naravno da neposredno uznemiravaju stvaralačke potencijale dolazećih generacija umetnika. Ponovo potpuno izmenjena ikonosfera na različite načine uznemirava stvaralačku imaginaciju protagonista recentne umetnosti. Opšta i sve masovnija povezanost u jedno novo “globalno selo” kompjuterske kulture, promenjena predstava o svetu i njegovim karakteristikama u svim oblastima duhovnih aktivnosti a pogotovo u vizuelnom stvaralaštvu, usmerili su i likovne umetnike da formiraju jednu novu sadržinsku predstavu svoje umetnosti, jednu novu likovnost dosad nepoznatih karakteristika. Njihova ikonografija, tematski okvir, pikturalnost, formalne karakteristike (kompozicija, kadar, koloristička paleta) direktno odražavaju ideju i smisao “ekranske” realnosti koja danas najodlučnije formira našu novu predstavu o spoljašnjoj stvarnosti i njenim najvažnijim osobinama. Da li elektronski mediji potvrđuju ili negiraju tu realnost, da li je oni prevode u drugu dimenziju virtuelne stvarnosti, da li se uopšte i bavi ikakvom realnošću izvan striktnih potreba, misaonog i emocionalnog okvira njihovih produktora, pitanja su koja istovremeno zaokupljuju i glavni teorijski smer nove filozifije, odnosno njene specijalizovane discipline koja se zove estetika, dakako i danas najosetljivije umetnike poput Nikole Savića.

No, ta se njegova osetljivost ovog puta javlja u jednom novom obliku. Iz njegove poetike Mileta Prodanović je izvukao princip entropije – ili kako je još napisao u predgovu kataloga, nestajanje predmetnog tkiva u recentnim slikarskim delima ima svoju logiku i plastičko opravdanje koje se vidi kao direktni nastavak jednog specifičnog pikturalnog istraživanja karakterističkog za umetnost visokog modernizma šezdesetih godina, odnosno njegovog teorijskog okvira koji obuhvata tzv. geštaltizam, psihološki određene kognitivne procese i mogućnost stvarne percepcije umetničkog predmeta.

Problem se, najjednostavnije govoreći nalazi u tome da se sudbina plastičke forme u savremenom slikarstvu tumači kao njeno evidentno nestajanje, kao iščeznuće iz tradicionalnog vizuelnog iskustva kako stvaralaca tako i senzibiliziranih ljubitelja te vrste umetnosti. Prodanović je to ovako definisao: “Ceo ciklus – tri slike Nikole Savića su zapravo sažeti izveštaj o pikturalnoj purifikaciji sa jedne i entropiji tela sa druge strane. U kontekstu prethodnih radova i svega što će tek nastati u ateljeu Nikole Savića ovi radovi mogu se videti i kao metafora samog stvaranja, procesa koji je zapravo uvek nešto što se, poput alhemijskog Velikog dela, uvek vraća na početak, obogaćeno iskustvom koje se stiče na putu.”

Nije se teško složiti sa ovim zaključkom, tim pre što je Savić umetnik koji se i sam nalazi na samom stvaralačkom početku, a da je istovremeno i potpuno svestan svoga vremena, kraja ovog uzbudljivog veka za sudbinu umetnosti, ali i za individualna iskustva njenih protagonista koji se upravo sada nalaza na još jednoj od mnogobrojnih prelomnih tačaka koje označavaju nastanak novih puteva, pravaca i estetika koji su ovakvim delima tek nagovešteni. Vrlo blisko vreme pokazaće prave i osnovne vrednosti tih poetika, a ne treba sumnjati i da će Nikola Savić sasvim izvesno u tim procesima zauzeti vidno mesto.

Jovan Despotović

 III program Radio-Beograda, Beograd, 6.3.1998.