Nikola Pešić – Zagonetke smisla

Polako, diskretno u recentnoj beogradskoj umetnosti formira se jedan sloj mladih umetnika (rođenih nekoliko godina nakon 1970) koji svojim delima unose neke dosada nepoznate semantičke kvalitete bazirane na poznatim i prepoznatljivim jezičkim idiomima plastičkog stvaralaštva posle 1980. godine. Pre svega ovde mislimo na Tanju Ostojić koja se prva probila u to novo polje sadržaja i značenja umetničkog predmeta sredinom devedesetih, a koja je upravo stekla i međunarodnu reputaciju “novog umetnika”, potom na Lanu Vasiljević koja je takođe krenula putem internacionalne verifikacije svog rada, najzad tu je i Nikola Pešić koji je priredio tek drugu samostalnu izložbu u galeriji Zvono (od 1997. kada se prvi put pojavio u javnosti).

Pešić je rođen u Beogradu 1973. godine, završio je Fakultet likovnih umetnosti u slikarskoj klasi profesora Milice Stevanović, a sada je na postdiplomskim studijama u istoj školi kod vajara Mrđana Bajića, centralne ličnosti “umetnosti osamdesetih” u Beogradu. Podatak da je Pešić prethodno završio srednju medicinsku školu umnogome će pomoći kod dešifrovanja nekih od mnogobrojnih slojeva integrisanih u njegovim delima-predmetima.

Posle svih turbulentnih, vrtoglavih, korenitih promena koje su okarakterisale umetnost ovog veka, sada na samom njegovom izmaku pred umetnike je ponovo iskrsao večiti problem – kako još jednom otvoriti smisao novog umetničkog dela i uputiti ga prema misaonom aparatu gledalaca promenjih, dakle isto tako drugačijih shvatanja i senzibiliteta. Ili, kako vlastito delo odvesti do novih granica plastičkog jezika a da ono ostane u neprekinutoj komunikacijskoj vezi sa publikom koja je u međuvremenu nesumljivo izgradila nove kriterijume – estetske pogotovu. Kreativni individualizam autora svakog vremena kreće se (određen je) u oblasti koja je obrubljena kompleksom kolektivnih fenomena, oblika, ikoničnosti, znakovnosti koji ukupno determinišu opštu realnost pa time i posebno kulturnu, dakako i umetničku sferu unutar nje. Na njemu, novom umetniku, je da te simbole najpre prepozna, a potom ih saglasno vlastitiom potencijalu imaginacije dovede do subjektivne ekspresije, do onog izraza koji je istovremeno i intimni trag prisustvovanja u vremenu ali i javni znak koji je izdvaja, razlikuje i emituje u polju ispunjenom svim drugim sadržajima koji se vide i doživljavaju kao konkurentni. Ta kompeticija se u svakom slučaju – uči nas istorija umetnosti i njene epohe koje raspoznajemo po naročitim oblicima i sadržajima, završava dominacijom bilo individualnih bilo kolektivnih (grupnih) pojava koje grade njen konačni estetički lik, i specifično ih razlikuje od svih drugih – prošlih, dakako i budućih.

Vreme poznih devedesetih konačno se ispoljava kao period mnogih primera (re)konstrukcija dekonstruisanih simbola, znakova, tradicionalnih ikonografskih obrazaca nastalih u dugoj povesti likovnog stvaralaštva. Taj princip ponovnog građenja drugačijih formi nad razgrađenim smislom istorijski poznatih i verifikovanih primera umetničkih dela ili epoha jasno se očitava i u radovima Nikole Pešića koje su u katalogu izložbe opisane kao “skulpture (uglavnom, malog formata), hibridne tvorevine svedenih oblika, pretežno glatkih, taktilnih, pravih ili zakrivljneih površina, realizovane kombinovanjem različitih vrsta materijala kao što su poliester, fotokopije neba sa sazvežđima iz geografskih atlasa, fotokopije crteža iz anatomskih atlasa, tekstovi, gaza, šrafovi, neupotrebljeni metalni špricevi, drvo, starteri za neonske cevi”. Dominacija boje u njima na istom mestu je označena kako je “u funkciji zavođenja i potpuno otvorenog obmanjivanja” što je zapavo ukazivanje i na osnovni karakter umetničkog dela na kraju stoleća. Naime, ono se dobrano poigrava me samo sa mentanim kapacitetima posmatrača već i sa njegovim fizičkim (u ovom slučaju optičkim) mogućnostima uočavanja, identifikovanja i tumačenja smisla i sadržaja rada. Stoga je potpuno razumljivo da autori danas insistiraju na njegovu naglašenu, provokativnu taktilnost koja gledaoca tera da predmete nove umetnosti ne samo posmatra i ne samo dodiruje (što je često mesto u skulptorskom stvaralaštvu ovog veka) već i da ih uzme u ruke, pogleda sa raznih strana, odmeri njihovu težinu i utvrdi osnovni, prostorni pravac kretanja ne bi li se i time odlučio u svom estetičkom vrednovanju.

Za generaciju umetnika kojima pripada i Nikola Pešić vidno je da nikako nije dovoljno pasivno postojanje njihovog rada već agresivna vizuelna provokativnost koja sem što ima potrebu da skrene pažnju na sebe, pred publiku izvodi i zagonetke smisla, prepoznavanja, tumačenja u širokom rasponu između kopije i originala, umetničkog oblika po sebi i artificijelne replike neestetskih predmeta itd. U tom području ugrađeno je delo ovog mladog autora sa virtuoznošću koje znatno prevazilazi njegove životne i stvaralačke godine.

Jovan Despotović

Zagonetke smisla, Danas, Beograd, 17.12.1998.