Na iskustvima memorije

Želeći da što uočljivije obeleži 150. godišnjicu postojanja, Narodni muzej u Beogradu je od prošle godine intenživirao izlagačku dlatnost. U brojnim likovnim programima koji su ukazivali na taj jubilej, posebno mesto je našla i serija izložbi pod nazivom „Na iskustvima memorije“ koju su psmislili kustosi ovog muzeja dr. Irina Subotić i Gordana Stanišić Ristović. Iz niza većih i manih projekata ovog muzeja, serija „Na iskustvima memorije“ izdvojila se po jednom sasvim drugačijem i, u našim ulsovima, novom shvatanju muzejskih umetničkih predmeta, i promenjenim načinima i razlozima njihove prezentacije u zadatim muzeološkim uslovima.

Početnu ideju preiređivači ovog ciklusa postavili su na sledeći način: „Serija izložbi savremenih umtnika nastala je u želji da se aktuelni beogradski izraz postavi u kontekst evropskog slikarstva, bogato zastupljenog u zbirci Narodnog  muzeja, i da se na taj način doprinese obeležavanju 150. godišnjica naše navećee riznice kulture i umetnosti“. Dakle, jedna zaokružena, i kako se obično misli, „mrtva“ muzejska zbirka – kakva je kolekcija inostrane umetnosti u ovom muzeju, shvaćena je ka „otvoreno delo“, kao knjiga istorije umetnosti, depo umetničkih iskustava, kreativnih  memorija pomoću koji je moguće jedno novo iščitavanje, jedno drugačije tumačenje umetnosti što su u vlastitom radu praktikovali neki od aktuelnih jugoslovenskih stvaralaca. Na taj se način istovremeno naša savremena umetnost stavlja u direktnu komunikaciju sa svetskom umetnošću, određuje joj se njen prirodni i logični kontekst koji je uzima u ravnopravni dijalog sa bitnim estetskim, plastičkim, likovnim i idejnim sadržajima globalnih umetničkih kretanja. Stanovišta kritičkog i kreativnog prosuđivanja koje bi se danas uobičajeno nazvalo multikulturalnost (i to ne samo u horizontalnom nivou etničkih ili nacionalnih različititosti, već i u vertikalnoj, vremenksoj, stilskoj ili epohalnoj povezanosti sadržaja i formi), ukazuje i na jasnu idejnu poziciju po kojoj je naša umetnost i evropska, dakle onog jezičkog i značenjskog okvira koji je univerzalan, čitljiv i razumljiv i izvan lokalnog govornog područja.

Od avgusta meseca prošle godine kada je započela serija „Na iskustvima memorije“, priređeno je trinaest izložbi: Čedomira Vasića, DušAna Otaševića, Nikole Pilipovića, Branka Pavića, Aleksandra Dimitrijevića, Jelice Radovanović i Dejana Anđelkovića (zajednički rad), Dragoslava Krnajskog, Milete Prodanovića, Zorana Naskovskog i Dobrivoja Krgovića, Mrđana Bajića, Zdravka Joksimovića, Vere Stevanović, Vese Sovilja i u pripremi je još i ekspozicija Igora StepančićA. Opredeljujući se upravo za ove umtnike, radikalnih kreativnih i intelektualnih shvatanja, očigledna je bila namera autora ovog projekta da u njihovoj dosadašnjoj praksi prepozna ona iskustva strategija stvaranja koja čvrsto stoje u otvorenom dijaloškom odnosu prema umetničKim delima i umetničKim epophama različitih vremenskih distanci. Tako su za polazišta odabrana dela Kloda Monea, Pjera Bonara, Anri Matisa, Aleksandra Arhipenka, Paola Venecijana, Tintoreta itd. Najčešće referentno delo je slika Pita Mondrijana „Kompozicija II“ is 1929. godine – čak pet puta, čime nije ukazano samo na postojanje grupe njegvoh fanova – beogradskih neomondrijanista, već i na prividan apsurd da je ovo, svakako najhermetičnije delo – svedeno na elementarnu likovnu strukturu, izazvalo tolike, krajnje različite komentare i kreativne reakcije: od diretnog čitanja, tumačenja i prenošenja smisla do vrlo zaklonjenih, intelektualiziranih značenja. Te reakcije se prostorno i plastički oblikuju od ambijentalnih postavki do asamblaža i kolaža, od instalacija do remakea (izvorna otvorenost), od komplikovane elektronske postavke mnoštva TV-monitora i kompjutera i arhitekturalno-skulptorskih konstrukcija do virtuelne i imagiantivne muzejske postavke.

Muzeji su danas uglavnom vrlo klasične i tradicionalne umetničke i obrazovne institucije i takvi oni ne odgovaraju publici promenjenog senzibiliteta, bržeg (turbo) načina života, sa hroničnim nedostatkom vremena da se posvećenije okrene serioznim umetničKim sadržajima. Otuda je iskrsla potreba da se pronađu nove, drugačije forme rada, i ovaj način koji smo imali prilike da godinu dana pratimo u Narodnom muzeju u ciklusu izložbi „Na iskustvima memorije“, predstavlja vrlo očigledan pomak u tom pravcu. Sugeriše se, istovremeno, promena shvatanja muzejske postavke, drugačije prezentacije muzejske kolekcije, novo čitanje izloženog umetničkog del – na lisu mesta. Ciklus izložbi „Na iskustvima memorije“ ponudio je, vrlo ubedljivo, jedno načelo drugačije muzeologije i označio mogući način traganja za novim mestom muzeja u savremenom društvu.

Jovan Despotović

Politika, Beograd, 10. 6. 1995.