Branislav Dimitrijević i Sreten Ugručić: ’Stance’

Kada je u junu 1996. godine u vršačkoj Konkordiji Mileta Prodanović otvorio veliku izložbu novih radova, tada nije publikova nikakav katalog sledeći u poslednje vreme uobičajeni manir da se izložbe radova postmodernih poetika fotografišu in situ te da se prateći katalog ilustruje stvarnim izgledom postavke i izloženih radova jer se oni manje-više menjaju u svakom posebnom slučaju prezentacije.

Tako je nedavno je iz štampe izašla publikacija – zapravo katalog pod naslovom Stance koji je trebalo da ide uz Prodanovićevu izložbu održanu prošle godine u Konkordiji (a takvo je upravo bilo i ime izložbe) koja je po svom obimu, obliku i sadržaju prevazišla uobičajenu katalošku potrebu te je prerasla u status jedne prave umetničke monografije. Ova nevelika, lepo opremljena publikacija sadrži sve potrebne elemente koje zahteva izložbeni katalog – bogati ilustrativni deo u boji, biografiju autora, samostalne i grupne izložbe, izvod iz bibliografije, kao i dva zanimljiva uvodna teksta – Branislav Dimitrijević je napisao esej o radu Milete Prodanovića pod naslovom Vežbe iz upornog posmatranja, a Sreten Ugričić rad Ispred, Istorija, Iza.

Dimitrijević je bazirao svoju interpretaciju Prodanovićevog dela na jednoj od najvažnijih karakteristika postmoderne – alegorijskom impulsu, (prema teorijskoj postavci Krejga Ovensa) s punim pravom, jer  Prodanović svakako da spada među naše najvažnije slikare te plastičke paradigme koju je  njegova generacija početkom osamdesetih godina uvela u naš likovni život. Alegorija je “fundamentalni proces kodiranja našeg govora” i ona se pojavljuje kada je jedan tekst dupliran ili dubliran nekim drugim tekstom, odnosno kada se jedan tekst čita kroz neki drugi tekst – kaže Ovens. Pristupajući iz ovog tinterpretativnog ugla Prodanovićevom delu, Dimitrijević je utvrdio da njegov odnos prema (hrišćanskoj, vizantijskoj, umetničkoj) tradiciji nije kritički već “parazitski”, odnosno, vremenski prenos istorijskog teksta u recentnom delu postmodernizma nije samoinetifikujući izbor uzora već svesno simulativno plastičko i semantičko baštinjenje. “Pogled na srednji vek je pogled na naše detinjstvo”, a ova Ekova ideja paralelno se može postaviti u jeziku današnje plastičke umetnosti: ikonografija novih ikonoklasta pokazala je dvostruko lice – afirmacije i/ili negiranja mentaliteta koji je daleko pre (detinjstvo) odredio aktuelne istorijske umetničke uzore. S jedne strane stoji postupak citiranja, a sa druge simulacije. Između tih metoda postavljeno je Prodanovićevo stvaralaštvo i ono je, uzevši u obzir sve što je do sada naslikao i napisao, odredilo važan trenutak za tačno razumevanje postmoderne paradigme u likovnoj umetnosti.

Za razliku od Dimitrijevićevog načina tunačenja Prodanovićeve umetnosti koje je postavljeno u ekplicitne istoričarsko-umetničke teorijske discipline, Sreten Ugričić je u diskursu filozofije, odnosno, njenog specijalizovanog predmeta koji se bavi umetnošću -  estetike, postavio jedan važni kritički model interpretacije ovog rada koji teče paralelno sa primarnim (vizuelnim) delom i sadrži istovetni alegorijski metod (tekstualnog) govora. U najkraćem, on ga čita u njegovom tranzitornom istorijskom kretanju sa reminscencijama na prošlo (ispred) i hipotezama o budućem (iza). U poglavljima njegovog teksta zapravo je dat i detaljan opis Prodanovićeve vršačke izložbe postavljene u brojnim prostorima Konkordije. U svakoj od tih izložbenih dvorana shvaćenih kao sobe – stance, Mileta Prodanović je razvio jedan ciklus simboličkih predstava u osam ambijentalnih slika sa naslovima: Soba kalendara, Soba mirnog sna, Soba izbora, Soba pogleda, Soba nestanka, Soba zlatnog preseka (premijerno izvedena u Narodnom muzeju u Beogradu u okviru ciklusa “Na iskustvima memorije” 1995. godine), Soba tame (prvi put pokazana na njegovoj samostalnoj izložbi u beogradskoj Galeriji ULUS-a 1996. godine) i Soba neba.

Ispred Prodanovića, njegovog rada, našeg aktuelnog egzistencijalnog iskustva stoji istorija koja se nama na tragičan način ponavlja – što je jedna od direktnijih ideoloških poruka ovog umetnika, a iza nje, u vremenu postistorije – koju paradoksalno upravo sada istovremeno preživljavamo, nastupa neprozirna budućnost koju je moguće naslutiti u artificijelnim fikcijama umetničih predmeta. Monografija slikarske delatnosti Milete Prodanovića o kojoj je ovde bilo govora, spada u red, zasad malobrojnih primera, istinskih umetničkih svedočanstava o usudu naše istorijske sudbine.

 Jovan Despotović

Treći program Radio-Beograda, Beograd, 1997.