Josif Vidojković, Ispuniti prazninu

Kako od belog doći do belog? Kako od crnog doći do crnog? Kako, uopšte, od jedne elementarne fizičke, vizuelne datosti u slikarstvu doći do stvarne plastičke datosti koja se čita kao završeno, potpuno umetničko delo? Dakle, kako ispuniti prazninu plohe polja platna slikarskom materijom koja joj daje sve neophodne, makar i samo minimalne elemente da bi se nekadašnje prazno slikarsko platno sada videlo kao završeni i potpuni umetnički predmet, da bi se ono percipiralo i doživelo kao konačno ispunjena praznina?

Paradoksalno, Josif Vidojković ne ide svojim slikarskim postupkom prema onome što bismo nazvali, i što bi bilo prirodno, ’povesnim pretečama’ – suprematizmu ili minimalizmu, već naprotiv, on se od njih udaljava tražeći drugačije puteve, i težeći promenjenim ciljevima, a  to su: da sa krajnje oskudnim sredstvima – samo valerima, znači različitim svetlosnim registrima, isključivo belom ili crnom pastom potpuno ispuni vizuelno polje koje poprima minimalne, ali dovoljne karakteristike što prazno platno preobražavaju u punu plastičnost slikovnog prizora. Istorijske slikarske avangarde dvadesetog veka: bespredmetnost, geometrijska apstrakcija, enformel, aikoničnost, i dr. bile su zapravo, između ostalog, i provokativni načini da bi se destabilizovala tradicionalna predstava o tome šta je umeničko delo i kako ono izgleda. Radikalni slikarski pokreti s početka dvadesetog veka, ili iz perioda analitičkog, primarnog, konkretnog, tautološkog slikarstva bili su zapravo postupci usmereni prema istom cilju – problemskom postavljanju svakog od slikarskih (kada je slikarstvo u pitanju) elemenata kojima se umetnik služi i kojima gradi piktoralnu formu. Ti putevi su se nastavljali jedan na drugi i stvarali su predstavu o jedinstvenom, pravolinijskom pravcu kretanja. No, kao da se čini da su mogućnosti ovog preokreta danas iscrpljene; aktuelni umetnici toga su svesni i otuda potreba da se izmaknu sa te staze, a neki od njih i da krenu praktično suprotinim putem. Jedan od načina takvog inverzivnog slikarskog kretanja pokazao je u svojim radovima i Josif Vidojković.

Ono što ovog slikara, jednostavno govoreći, odvaja od ovih pokreta jeste što on ne ide uobičajenim putem redukcije od optimalnog ka minimalnom, već suprotno, njega zanima način kako da prazno (platno) ispuni punim (plastičkim sadržajem). To je u suštini i pre svega misaoni proces koji je mnogo više koncentrisan na pronalaženja načina izražavanja ideje, traženja smisla i realizacije slikarskog koncepta, a manje je obziran oko finalnog statusa umetničkog dela koje može da varira u dosta širokom rasponu od pedantnog, višetruko ponavljajućeg islikavanja površine pa sve do nemarnog, možda je bolje reći, nezainteresovanog finalnog doslikavanja koje slici daje onaj poznati, uobičajeni izgled ’završenosti’ i ’potpunosti’ jednog umetničkog dela.

Najzad, možemo se pitati i zašto to Josif Vidojković uopšte raditi? Ili, zašto to on tadi na takav način? Ovaj akademski obrazovan umetnik, koji je slikarstvo studirao kod Mice Todorović, jedne prefinjene, delikatne sarajevske profesorke okrenute prema završnim problemima intimizma u poznom periodu Moderne, sa kojom je po karakteru bio sličan. Bio je i ostao introvertan stvaralac koji je u dugoj kontemplaciji, a potom u sporoj realizaciji sledio isti koncept: pre spoljašnje i vidljive materijalizacije nekog umetničkog predmeta odigrava se složeni, unutrašnji, zaklonjeni proces nalaženja ideje koju treba pogodnim slikarskim sredstvima uobličiti. A i ta ’pogodna slikarska sredstva’ takođe su proizvod pronalaženja u dugotrajnom promišljanju problema koji bi to bio najpogodniji način da se dosegnuta ideja prikaže, da ona bude jasna i prepoznatljiva za gledaoca, i, napokon, da se jedan niz slika koje nastaju u tom procesu doživi kao jedinstvena celina, kao ciklus koji popunjava i estetičko polje i ispunjava oblast značenja.

O pitanju ’ispunjavanja praznine’ bilo je reči u mnogim filozofskim i estetičkim radovima. Ali, praktična materijalizacija tog problema već ima mnogo manje aktera iz jednostavnog razloga što se u ovom drugom slučaju umetnici, za razliku od teoretičara, ne kreću od ideje do ideje nego od ideje do predmeta, od pronalaženja ideja (koncepta) do njenog fizičkog (u ovom slučaju vizuelnog) otelotvorenja. Dakle, moguće je reći da se u jednom slučaju vrši samo zamena jednog drugim u istom vrednosnom i smisaonim nivou, a u drugom umesto zamene odigrava se ispunjavanje jednog drugim u drugačijem vrednosnom i smisaonom polju. Ovo je delikatan i, za većinu umetnika, opasan zadatak koji u brojnim slučajevima ostaje nedovršen ili čak i neostvaren. To je razlog što malo ima primera rada koji se mogu uporediti sa ovim Josifa Vidojkovića.

Slike koje ovom prilikom imamo mogućnost da gledamo Vidojković je odlučio da pokaže upravo iz tog razloga – da efikasno demonstrira mogućnost, ali i opravdanost ’ispunjavanja praznine’ u jednoj oblasti koja se zove slikarska umetnost. I, istovremeno, postavio je pred filozofe izazov interpretiranja i adekvatnog zaključivanja o jednom od pitanja kojima se danas zajednički bave upotrebljavajući različita sredstva i metode.

 

Jovan Despotović

Galerija ‘Zvono’, Beograd, 6.  2005.