Ratna muzeologija

Zanimljiv je sastav nove jugoslovenske komisije za UNESCO – među članovima našao se i jedan muzejski savetnik, koji se pored ostalog proslavio i uspešnom borbom protiv svekolike antisrpske zavere koju je čak pronalazio i u institucijama poput UNESCO-a. Naše kadrovske kuhinje obeležava ili totalna ignorancija, ili totalni bezobrazluk. Beogradom se naglo pronela vest da se sprema smena načelu srpskog Ministarstva kulture. Razumljivo je, jer ako ne na obe noge, ono barem na jednom se u JUL moraju naći oni koji brimu o idejnom stanju nacije – pre svih ministarstva obrazovanja, informisanja i kulture. Jugoslovenska Elena Čaušesku (sličnost nije samo u naučnim i akademskim titulama), za razliku od ideologa koji zaludno sede u opozicionim partijama, očigledno se gubi vreme. Ispod takvog idejnog pokrova odvijala se i nedavna revija kineskog filma, koja je  uz nekoliko zapadnoevropskih koprodukcija netačno nazvana FEST. Burno započeta i naglo prekinuta (očigledmo iz unutarpartijskih razloga) javna rasprava bivšeg ministra Đukića i sadašnjeg direktora Berčeka začas je ukazala na stvarni sukob interesa u vladajućoj koalciji (SPS-JUL). Slično pismo se nestrpljivo očekuje i u Muzeju savremene umetnosti (podsetnik: tadašnji ministar kulture Đukić je u istom paketu svoje kafanske ortake postavio za direktore Narodnog pozorišta i Muzeja).

U očekivaju izvešataja Kristofa fon Inhofa, delagata Evropskog saveta koji je boravio u Beogradu, Novom Sadu i Vukovaru zbog pritužbi Hrvatske oko načina zaštite i evakuacije kulturnih dobara iz Slavonije u Jugoslaviju tokom rata 1991/92. prilika je da se pokrene i pitanje zaštite  samih srpskih umetničkih spomenika – ne samo na ratom ugroženim područijima.

Zaista je lepo i za pohvalu što Ministarstvo kulture Srbije ulaže velika sredstva za zaštitu srpskih srednjovekovnih manastira (što mu je svakako i osnovni posao), ali šta je, recimo, sa srpskom umetnošću 18. i 19. veka koja se velikim delom nalazi i na teritoriji Slavonije? Pa ako je država pokazala eventualnu nezainteresovanost, iznenađenje je da je još gore postupila Srpska pravoslavna crkva (kojoj pripada najmanje 90 odsto srpskih kulturnih dobara sa toga područja). Doduše, u njenoj organizaciji, delom od države, a znatno većim delom  od priloga emigracije, prikupljena su velika sredstva upravo za zaštitu crkvenih objekata i predmeta. Međutim, prema onome što crkva zapravo sada čini sa ovim novcem neće se spasiti ništa, ili, pak, vrlo malo – osnovni cilj je, zapravo, izgradnja novih crkava na “oslobođenim teritorijama”, dakako u srpsko-vizantijskom stilu, koji je odjednom postao veoma popularan kod Justinovih učenika, Štaviše, javlja se jedan zaista novi fenomen: zastrašujuće nipodaštavanje srpske barokne umetnosti, od crkvene arhitekture i ikonostasa do slikarsta, čiji se najznačajniji primerci nalaze na teritoriji Slavonije i Vojvodine. Saglasno ovome je mišljenje danas već sasvim oficijelno u krugovima crkvenih velikodostojnika, kako je srpski barok neprirodno telo u srpskoj umetnosti; on je zapadno-katolički uvoz koji uništava zdravi organizam srpske vizantijske duhovne i umetničke tradicije. Kako je navedeno: “Ne može da se (pravoslavna) duša moli Bogu pred (katoličkim) ikonostasom”. Malo poznati primeri za širu javnost postaju sve mnogobrojniji: preslikavanje crkava, izbacivanje ikonstasa iz crkava i naručivanje novih (trenutno se 56 crkava prerađuje, obnavlja ili gradi u novom stilu), a iskazana je namera da se čak i manastir Bođani – letnja rezidencija bačkog episkopa, poruši zbog svog baroknog izgleda!

Primetno je da se srpski nacionalni jastrebovi, poput poznatih slikara, istoričara umetnosti i eksperata za ovu umetnost, ne oglašavaju  zbog ovakvog “autogenocida”, kako sami vole da kažu. Ili ih upravo ova nacionalna zadaća zanima samo do nivoa efektne antihrvatske propagande. Sva je prilika sa se rešavanje zapuštenih nacionalnih poslova odvija nekim drugim redosledom i metodologijom. Prema dosadašnjim postignućima, krajnji cilj je već sasvim vidljiv.

Jovan Despotović

Vreme umetnosti, br. 6, Vreme, 27. 2. 1995