’Pogled na zid’

Svakodnevno beležeći pojave, događaje i ličnosti koje su bile najprisutnije u oficijelnoj, a još više na beogradskoj alternativnoj sceni, na radiju B 92 u periodu 1994-1996, Darka Radosavljević je odlučila da kao svojevrsnu, a kasnije će se ispostaviti i kao razložnu dosetku, u kancelariji svog glavnog i odgovornog urednika, “koja je najprometnije mesto u radiju, ali i prometnije od mnogih javnih galerija”, napravi male izložbe upravo tih umetnika koji su promovisani ili predstavljeni u njenim programima. Nakon dve i po godine ona se odlučila da zaokruži ovu, sada već veliku seriju individualnih prezentacija, te da uz objavljivanje knjige-kataloga načini i zajedničku izložbu ’Pogled na zid’ upravo tih autora, A kao svojevrsnu misao i stav o ovom vremenu, ona je uz prikazane umetnike u knjizi izložila i najkarakterističnije kritičare i teoretičare objavljujući njihove prateće tekstove.

Gledajići ovu zanimljivu izložbu moguće je autore sistematizovati po nekolikim kriterijumima: pre svega prema plastičkim koncepcijama, poetikama kojima pribegavaju u svojom radu, potom prema mestu koje zauzimaju u trenutnim zbivanjima u našem aktivnom umetničkom sistemu, najzad i prema generacijskoj pripadnosti. Među najstarije i dakako najetabliranije autore spadaju, na primer, Bora Iljovski, Marija Dragojlović, Raša Todosijević, Era Milivojević i Čedomir Vasić, manje-više oni pripadaju ili visokom modernizmu druge polovine veka, ili Novoj umetničkoj praksisedamdesetih godina. U srednjoj generaciji su, recimo, Mileta Prodanović, Mrđan Bajić, Bara Krgović, Zdravko Joksimović, Aleksandar Rafajlović – dakle neki od glavnih protagonista nove slike prve polovine osamdesetih, a potom i njihovi prirodni sukcesori u najaktuelnijim transformacijama jezika prema peomenljivim konfiguracijama radova kakve su instalacije ili kompleksne ambijentalne postavke. Od umetnika iz najmlađe generacije koji su se našli u knjizi, ovom prilikom spomenućemo one koji su se u dosadašnjim izlagačkim prezentacijama nametnuli kao ključne ličnosti umetnosti devedesetih godina, poput Uroša Đurića, Daniela i Gabriela Glida, Stevana Markuša, Zorana Naskovskog, Nine Kocić.Ovi autori su vrlo čvrsto opredeljeni za medij koji prakticiraju u radu, u većini slučajeva izbegavajući njegovu eksperimentaciju. S druge strane, u Beogradu se paralelno formirala i grupa umetnika sa bitno drugačijim shvatanjima, snažno se držeći alternativnog delovanja u mnogobrojnim disciplinama vizuelnih medija. njima pripadaju Đile Marković, Saša Marković, Nenad Racković, Talent (Vladimir Petrić), a u najnovije vremene i Tanja Ostojić. Tim, prema uočljivim intencijama alternativnim umetnicima u pravom smislu reči priključuju se i oni autori okupljeni u grupama FIA, Škart i Klipani u pudingu.

Ova izuzetno živa, katkada uveseljavajuća, katkada ironična ali u svakom slučaju i potpuno temporalno integrisana umetnost danas gradi ponajtačniju sliku stanja aktuelne produkcije u Beogradu. Ona je po svojim željama i izgledu bila i svojevrsna potpora posustalom duhu urbanog mentyaliteta i kulture devedesetih koji je počeo da nestaje iz grada zbog bitnih karakteristika vremena, ukazujući istovremeno i na razorne egzistencijalne traume epohe koju obeležava. Tokom tog perioda tu vrstu umetničke delatnosti mogli smo pratiti isključivo u poznatim gradskim getima kakvi su SKC, “Paviljon Veljković”, Bioskor “Rex”, kao i kroz onu produkciju koju je potpomogao Centar za savremenu umetnost (osnovan 1995. godine) Fonda za otvoreno društvo (kako se odnedavno zove fondacija Đorđa Sorosa u Jugoslaviji) koji je i obnovio, posle kraćeg zatoja, rad projektom “Pogled na zid” kao kjniga i izložba.

Jovan Despotović

Treći program Radio Beograda, 29. 6. 1996, Borba, 20-21. 7. 1996