‘Daleka moda’

Potpuno netipično za Etnografski muzej u Beogradu, na spektakularan, ali za ovu priliku i primeren način, otvorena je izložba pod naslovom ’Jesen/zima 1867.’ Ovo prijatno iznenađenje i prava marketinška inovacija za jedan vernisaž u muzejskoj ustanovi tradicionalnog tipa koja, u pricipu, ne pobuđuje pažnju šire javnosti, zapravo je posledica vrste muzealija koje se na ovoj izložbi prikazuju. Naime, te, 1867. godine u Moskvi su, kako priređivači ističu, postavljeni temelji srpskom i ruskom etnolografskom muzeju upravo jednom velikom ’Sveruskom etnografskom izložbom’.

U to vreme je Kneževina Srbija s velikim entuzijazmom i pomoći u novcu omogućila pripreme za održavanje ove značajne izložbe. Otkupom brojnog etnografskog materijala i finansiranjem rada stručnjaka na terenu, kako u Srbiji tako i u Rusiji, država je direktno podržavala i osnivanje tzv. ’Srpske kolekcije’ u Ruskom etnografskom muzeju. Posle te izložbe održane 1867. godine i potonjim uvođenjem srpkog etnografskog materijala u santkpeterburški muzej, dakle posle 138 godina srpska kolekcija nošnji, odela i detalja koji idu uz njih, stigla je u Beograd gde će publika moći da je pogleda i, kako su marketinški planeri zamislili, doživeti kao ’daleku modu’, kao ’Kolekciju jesen/zima 1867.’.

Cilj priređivača ove neuobičajene izložbe za naše prilike bio je da na osnovu kompleta nošnji, odela i pojedinačnih predmeta, zatim ilustrovanog materijala (sa crtežima i fotografijama) kao i na osnovu dokumentarne i pisane građe koja se čuva u Ruskom etnografskom muzeju, ali i u Etnografskom muzeju u Beogradu, ukaže na značaj ove, po svim osobinama u današnjim terminima – ’modne’ kolekcije, te istakne potrebu za daljim proučavanjem i upoznavanjem sa srpskom narodnom nošnjom i građanskim odelom. Do sada je u Etnografskom muzeju obrađen tek manji deo ove zbirke, ali je ovo sada prilika da se, u saradnji sa stručnjacima iz Ruskog etnografskog muzeja objave dosadašnji rezultati istraživanja kako bi se, ne samo stručna javnost, upoznala sa ovim izuzetno vrednim materijalom. Ovog puta, prednost je dat narodnim nošnjama, a zapravo su prikazani eksponati sa Sveruske izložbe održane u Moskvi 1867. godine – ukupno 136 predmeta raspoređenih u trinaest kompleta.

Etnografski muzej u Beogradu veoma retko kada okupi dovoljan broj posetilaca koji nisu uskostručno vezani za predmet ili temu predstavljene izložbe. Bile su, ipak, brojne prilike da se na jedan atraktivniji muzeološki način pribegne pezentaciji muzealija i artefakata ne bi li se i pažnja šire javnosti usmerila na predmete koji govore o etnografskoj prošlosti u ovim područjima. Za ovakvu, uglavnom nezanimljivu izlagačku delatnost ne snose isključivo krivicu kustosi – autori takvih izložbi, već nerazvijene druge službe ili profesionalne predispozicije koje su danas neophodne u radu muzeja koji nastoje da predmete iz svojih kolekcija prikazu na znatno atraktivniji i, za široku javnost, privlačniji način.

Katkada je tome uzrok pasivnost i nezainteresovanost samih zaposlenih stručnjaka koji su preokupirani pre svega svojim saznanjima nastalim iz često mukotrpnih načina pribavljanja, čuvanja i proučavanja muzealija. Ali je češći razlog upravo neobjašnjiva nezainteresovanost uprava muzejskih ustanova, posebno onih tradicionalnog tipa, koji nisu spremni za ’izlete’ nova u područja savremene muzeologije. To je razlog da se posednjih godina beleži značajno smanjenje broja posetilaca u muzejima. Ali, neki primeri, poput Muzeja savremene umetnosti, Muzeja primenjenih umetnosti, Narodnog muzeja, kao i sa ovom izložbom u Etnografskom muzeju, dokazuju da se aktivnijim angažovanjem i uključivanjem specijalizovanih stručnjaka ovakva praksa može preokrenuti prema jednoj značajno većoj prisutnosti u kulturnom miljeu Beograda.

Stoga se može predpostaviti i da će nesumljivi uspeh – i stručni i javni ove izložbe u Etnografskom muzeju, pomoći svima onima koji su svesni zahteva vremena prema promenama, da se uspešno izbore u stalnom sukobu sa sve dubljom apatijom i većom nezainteresovanošću, toliko karakterističnim za ovaj trenutak naše kulturne politike.

Jovan Despotović

Treći program Radio Beograda, Beograd, 3. 2. 2006