10. bijenale – ’U svetlosti Milene’

Milena Pavlović Barilli, slikarka i poetesa, rođena je u Požarevcu 1909. godine u braku Danice Pavlović i Bruna Barillija, italijanskog kompozitora, muzičkog kritičara, pesnika i putopisca. Slikarstvo je učila najpre u beogradskoj Umetničkoj školi od 1922. do 1926. godine, a kasnije je studije nastavila na minhenskim visokim umetničkim školama i na likovnoj akademiji između 1926. i 1928. godine. Najznačajniji deo njenog slikarstva nastao je izvan Srbije koju je definitivno napustila 1930. godine živeći i stvarajući u Londonu, Parizu, Rimu i Nujorku (gde je nesrećnim slučajem preminula 1945.) gde se družila i izlagala sa mnogim od najpoznatijih protagonista evropske avangarde. Pored rada na čistom slikarstvu, Milena Pavlović Barilli se ostvarila i u komercijalnoj umetnosti – u dizajnu i ilustracijama za najuglednije modne časopise i magazine za unutrašnje i spoljašnje uređivanje, poput Voga, Harpers Bazzara, Glamoura itd. Sarađivala je i sa kompozitorom Đan-Karlom Menotijem, za čiji je balet ’Sebastija’ uradila kostime 1944. godine. Urna sa njenim pepelom pohranjena je u Rimu gde su joj sahranjeni otac 1952. i  majka 1965. godine. U njen spomen, u Požarevcu je 1962. godine osnovana Galerija ’Milena Pavlović Barilli’ koja je odmah ustanovila i umetničku bijenalnu manifestaciju ’San i mašta’ koja je od 1983. prerasla u sadašnju međunarodnu izložbu ’U svetlosti Milene’, sa željom da se u njenoj rodnoj kući sačuva uspomena na ovu veliku slikarku, i da se u aktuelnom vremenu pronađu umetnički ekvivalenti ovog nesvakidašnjeg likovnog opusa – ne samo u srpskim, već i u međunarodnim okvirima.

Koncepcija ovih izložbi, njihova idejna osnova i teorijska baza, proizašli su iz želje da se na izvorištu zračenja raskošne umetnosti Milene Pavlović Barilli likovnoj publici i novim generacijama predstave oni autori čija su dela po svojim poetikama i koncepciji  u onom duhu umetnosti u kome je i Milena tražila i nalazila polazišta i nadahnuća i u vlastitom stvaralaštvu.

U Srbiji je danas malo aktivnih galerija koje na ovaj, ili sličan način, neguju uspomene na velike ličnosti naše umetnosti, poput Nadežde Petrović u Čačku, Save Šumanovića u Šidu, Lazara Vozarevića u Sremskoj Mitrovici, Miće i Vere Popović u Loznici, te nekoliko legata u Beogradu posvećenih delima Tome Rosandića i Petra Dobrovića itd.

Za ovaj, jubilarni 10. bijenale selekciju umetnika načinio je likovni kritičar Đorđe Kadijević koji je pozvao Anu Cerović, Milenu Maksimović-Kovačević, Dacu Marković, Danicu Masniković, Paulu Miklošević Muhr, Vesnu Milunović, Marinu Nakićenović, Maju Radanović, Radu Selaković, Zagorku Stojanović, Milicu Tomić, Tijanu Fišić, Biljanu Willimon iz Srbije i Crne Gore, te Anku Boerju iz Rumunije, Saru Mejrovič Ajnik iz Amerike i Jafu Meir iz Izraela.

Kritički osvrt, možda ne baš potpuno prikladan za ovu vrstu memorijalnih i autorski koncipiranih manifestacija, baziran je na osnovnom utisku da je selektor u traženju korespodentnog odgovora na izazove koje postavlja slikarstvo Milene Pavlović Barilli, ipak ponešto preširoko postavio estetičke i plastičke kriterijume koji se kreću u vrlo širokom rasponu od klasično negovanog i akademskog likovnog izraza do vrlo slobodnih interpretacija koje se nalaze na rubnim pozicijama refleksije na te podsticaje. Na žalost, tek je mali broj izabranih autora ovom prilikom svojim delom dosegao snagu idejnog i poetskog koncepta Milene Pavlović Barilli. Otuda ni žiriju za nagrade, a tradicionalno su dodeljene četiri, nije ostavio preširoki prostor za izbor. No, nosioci ovogodišnjih priznanja: radovi Tijane Fišić, Rade Selaković, Sare Mejrovič Ajnik i Milice Tomić toliko su odskočili od opšteg proseka izloženih dela da zapravo nisu ni ostavili mogućnost alternativnog izbora, sem možda još u dva ili tri slučaja.

Uz, ne samo uobičajene pohvale organizatorima ovog Bijenala koji ćine zaista velike napore da održe ovu manifestaciju u da joj obezbede primeren javni i umetnički nivo, ipak se mora istaći potreba da se upravo zbog istinskog očuvanja duha umetničkog stvaralaštva Milene Pavlović Barilli, mora uložito znatno veći intelektualni napor te kreativnija i angažovanija znatiželja autora selekcije da bi se ova manifestacija održala među najrenomiranijima u našoj likovnoj kulturi koju je ona nesumljivo zaslužila, dostigla i dugo vremena i održavala na zavidnom nivou. Šteta bi bilo da ova međunarodna izložba vremenom postane lokalna, upravo zbog dela kome je posvećena a koje nadaleko prevazilaze tako sužene okvire.

Jovan Despotović

Treći program Radio Beograda, 25. 11. 2005