Zoran Graovac

Završavajući studije slikarstva na beogradskom Fakultetu likovnih umetnosti 1990. godine, dakle u vremenu koje označilo kraj jedne obnoviteljske faze u vizuelnim umetnostima kojaj je nazivana različitim terminima – od ’nove slike’ sa određenim oprezom i rezervom, do potpuno otvorene identifikacije ovog fenomena sa postmodernizmom, nastupajuća generacija mladih umetnika kojoj je pripadao i Zoran Graovac bila je svesna da je došao trenutak odvajanja od već zamornih i ponavljajućih plastičkih fomula i kretanja u nekim novim pravcima. I kako se pokazalo, ped njima su se pojavili u pravom smislu reči, potpuno otvorene mogućnosti od zagledanja u dalju ili bližu umetničku prošlost, do istraživanja sa novim medijima, pre svega digitalnim, napokon, do zauzimanja ekstremno individualnih pozicija koje su obeležile poslednju deceniju prošlog veka stvarajući sliku opšte ’nepreglednosti’ epohe.

Za Zorana Graovca početna, i očigledno sudeći prema ovoj izložbi, još uvek aktivna inspiracija potiče iz značajne tradicije našeg kolorističkog slikarstva koju su uveli začetnici srpskog modernizma dvadesetog veka poput Nadežde Petrović, Save Šumanovića, Petra Dobrovića ili Branka Popovića, do njihovih kasnijih nastavljača sredinom i u drugoj polovini stoleća u radovima, recimo, Jovana Bijelića i Milana Konjovića iz njihovih poslednjih faza, Petra Lubarde, Zore Petrović, Bate Mihailovića, Petra Omčikusa, Lazara Vozarevića, Milice Stevanović, najzad i do neposrednih prethodnika – Lasla Kerekeša, Milete Prodanovića, Aleksandra Rafajlovića, Nade Alavanje, Tahira Lušića, Vesne Knežević, Gordana Nikolića i drugih.

Problemi primarno kolorističkog rešavanja strukture, forme i sadržaja likovnog dela preokupacija su brojnih umetnika u svim generacijama što govori o jednoj, možda nije preterano reći, ’kolektivnoj’ opsesiji ovim elementom slikarskog jezika. Uostalom, i Lazar Trifunovijć je boji, kao jednom od osnovnih likovnih sredstava, posvetio jedno od četiri poglavlja svoje kapitalne studije o srpskom slikarstvu prve polovine dvadesetog veka (pored teme, forme i sadržaja).

I zaista, prvi utisak koji se stekne u galeriji u kojoj su postavljene slike Zorana Graovca jeste koloristički bljesak, gotovo nekontrolisano prosipanje boje u lice posmatrača, puno izvornog impulsa i senzibiliteta potpuno sazdanog od kolorističke strasti i potrebe da boja bude početni,  noseći i konačni cilj njegovih slika. Kao da Graovac kroz snažno obojene naočare posmatra svet, pre svega pejsaž i neke njegove posebne sadržaje poput vode, peska, lišća, školjki… I sam naslov uvodnog komentara njegovih slika u katalogu – ’Kolorističko sagledavanje postojećeg’ sugeriše takav utisak. U tom tekstu stoji:

’Boja je jedna od komponenata slike koja slikarsku viziju čini posebnom. Slike Zorana Graovca impresioniraju koloritom i naša reakcija u prvom trenutku je organska ljudska reakcija na emocionalne dubine koje boja izvlači iz nas… Zoranove slike posmatrača vode u svet njegovog kolorističkog viđenja stvarnosti, u svet obojenosti pojava na koje zamišljen čovek retko kad obrati pažnju…’.

Fasciniranost bojom očigledno da je stalno mesto u našoj likovnoj umetnosti tokom njene povesti. Dokaz tome je i njeno radovno obnavljanje praktnično u svakoj generaciji umetnika. U tome Zoran Graovac nije samo još jedan slučaj u nizu primera, već vredna spona u tom neprekinutom nizu. Gotovo da smo sigurni da će ova njegova izložba, kao i prethodnih sedam, biti zabeležena kao događaj koji ovo pravilo potvrđuje, ali i koja obavezuje one koji tek dolaze i koji prve slikarske inspiracije stiču upravo danas.

Jovan Despotović

Treći program Radio Beograda, Beograd, 16. 8. 2005