Stiven Karter

Gost u galeriji na Kosančićevom vencu je umetnik srednje generacije, gost iz Velike Britanije, Stiven Karter (rođen 1949; živi i radi u Londonu) koji je u seriji sa nazivom ’Zapadni put’ na četrnaest slika uzvedenih akrilikom i uljem na platnu tokom 2003, 2004. i 2005. godine otvorio nekoliko poznatih pitanja koja se tiču smisla i značenja  recentnog slikarstva posle svih iskustava sa geometrijskom apstrakcijom, minimalizmom i postmodernom. Najopštiji odgovor koji današnja kritika daje ovoj vrsti programski usredsređene umetnosti jeste da je ovde reč o nastojanju definisanja novomodernističkih shvatanja umetnika kojima je rad u klasičnim medijama, a u ovom slučaju to je slikarstvo, i nadalje dovoljan izazov i pogodno sredstvo da na delotvoran način izraze načine viđenja slike sveta u kome prebivaju u stvaraju.

Poput klasičnih slikara pejsaža, u čemu u evropskim uslovima upravo Engleska umetnost ima ogromnu tradiciju, Karter je zagledan u krajolik, onaj urbani i arhitektonski definisan, jer u takvom okruženju živi, nastojeći da redukovanim, geometrijskim te šturim kolorističkim plohama definiše vizuelnu strukturu koju zapaža i u svojim slikama ih naglašava poentirajući sadržaje koji dominiraju centrima njegove vrlo personalizovane percepcije. Na prvi pogled, ove slike velikih formata podsećaju na jedan primer iz srpske likovne umetnosti, na radove vrlo slične strukture, palete i semantike Miodraga B. Protića. No, ovo poređenje je tek krajnje formalno i ima cilj da nam u ovom trenutku približi njihov najopštiji likovno-plastičku izgled. Sve ostalo je zapravo u velikoj udaljenosti iz jednostavnog razloga što ova dva slučaj pripadaju posve drugačijim civilizacijama, tradicijama, generacijskim shvatanjima, uslovima u kojima slike ova dva autora nastaju, te ciljevima kojima oni u umetnosti teže.

Ako je, na primer, za Protića, slikarstvo bilo način najpre oslobađanja od dogmatskih shvatanja s početka pedesetih godina, dotle je za Kartera to umetnost formiranja jedne drugačije novomodernističke civilizacije posle iskustva sa postmodernizmom. Dakle, radi se o sasvim drugačijim polaznim tačkama koje upravo iz takvog razloga dovode i do potpuno izmenjenih rezultata, ma kako da oni, formalno ih vrednujući, pripadaju istoj ili makar vrlo sličnoj znakovnoj i semantičkoj porodici. Iako Karterove slike izgledaju kao da su nastale u starom procsu redukcije na suštinu slikarskog izraza, na svođenje samo na najbitnije idiomatske fenomene, one su ipak ispunjene znatno komplikovanijim i slojevitijim strukturama koje ih podosta udaljavaju od uobičajenog shematizma u kritičkoj interpretaciji.

Tek pojedini, ’prepoznatljvi’ elementi na njima, poput nekog kontruktivnog građevinskog ili arhitektonskog elementa, nisu cilj ovog slikarstva već naprosto posledica koja se ne može izbeći ako se želi naslikati, makar samo kao površni utisak, ono što je svakodnevno pred očima umetnika. ’Zapadni put’ je pravac kojim se Stiven Karter godinama kreće i on se automatski, nehotice urezuje u njegovu vizuelnu memoriju toliko intenzivno da se, bez obzira koliko ovaj umetnik želeo da svede svoj plastički prizor na bezpredmetnu formu, probija do strukture koja se može uočiti kao određena realna, fizička jedinica. A ako, gledajući ove radove, zanemarimo tu uzgrednu i sporednu posledicu, slikovni prizori Stivena Kartera zaista se pojavljuju kao izmenjena (novo)modernistička ikonografija bezgraničnih mogućnosti za doživlja, interpretaciju, filozovski ili pak senzitivni podsticaj u posmatraču.

Uvid u ovaj ciklus slika približava nam jedan od aktuelnih načina strukturisanja ikonografije koja nas okružuje, ali koju nismo uvek u mogućnosti da je sami, bez pomoći drugih, vidimo kao estetski fenomen. Na tu jednostavnu činjenicu ovom izložbom upozorava nas Stiven Karter.

Jovan Despotović

Treći program Radio Beograda, 29. 4. 2005