Miroslav Pavlović, Simetrija i prostor

Dimenzioni radovi

U aktuelnoj jugoslovenskoj likovnoj umetnosti ime vršačkog umetnika Miroslava Pavlovića (rođen 1952. godine, 1978. završio Institut za likovne umetnosti “Nikolae Grigoresku” u Bukureštu, u istoj školi i postdiplomske studije 1980) ostalo je sasvim anonimno uprkos održanim trima samostalnim izložbama u Vršcu, Novom Sadu i Beogradu te nastupima u Rumuniji, Danskoj, Švedskoj, Norveškoj i Sjedinjenim Američkim Državama. Tome je doprinela pre svega njegova lokalna izolazija u maloj sredini, ali i sama umetnost kojoj pripada koja sadrži radikalno jezičke pretpostavke koje ovde nikada nisu nailazile na veliko odobravanje u etabliranim likovnim krugovima.

Naime, Miroslav Pavlović se od 1979. godine, od kada datiraju njegova prva izlaganja, kretao na apstraktnoj liniji započetoj analitičkim i reduktivnim, monohromatskim slikarstvom da bi vremenom u svoje delo unosio treću dimenziju čime je ono poprimalo izgled “reljefa”, neokonstruktivističke slike-objekta u maniru dekonstruktivizma i simulacionizma devedesetih godina što je zapravo bio put potpuno izvan lokalno definisanih esrtetičkih i likovno-oblikovnih okvira karkterističnih za savremeno srpsko slikarstvo. Ta težnja za tautološkim, za neferencijalnim u izrazu, Pavlovića je zatvorilo u jedan hermetični krug teorije i prakse koji su u ovoj sredini, i pored malobrojnih zastupnika, u samoj “zvaničnoj kritici oduvek imali snažne oponente. Otuda je njegova dvodecenijska istrajnost na tom kontraoficijelnom stavu u umetnosti pravi primer stvaralačkog posvećeništva koje ima jasno postavljene  i nepromenljive ciljeve i zacrtanu funkciju.

Njegovo participiranje na poslednjim (makar u ovom, za umetnost, velikom veku na samom izmaku) ostacima primarnog i analitičkog slikarstva usled čega se uvršćuje u krug stvaralaca nove/druge moderne (a u srpskoj umetnostit zapravo treće ako uzmemo u obzir da je nakon njenog monumentalnog istorijskog perioda u međuratnom razdoblju, usledio njen svojevrsni povratak posle cezure nastale, doduše i na sreću, sa kratkotrajnom epizodom socijalističkog realizma koja se može uzeti usled izmenjenih karakteristika – drugom modernim) uvelo ga je u poznatu dominantu pluralizma osamdesetih – i to na krilu neogeometrističkih strategija.

Nakon toga, očito nezadovoljan jačinom perceptivnog izazova koji je poticao sa takvih njegovih slika, Pavlović postepeno uvodi u svoj rad treću dimenziju, podižući njenu strukturu na znatno aktivni vizuelni status. Zapravo je time odpočeo deziluzinaciju slikovnog polja upotrebom “prostornog vektora” čime je dobio oprostorenu sliku-reljef perispitivanjem nekih od temeljnih tekovina modernističkog umetničkog nasleđa. Ti Pavlovićevi “dimenzioni radovi” nastali tokom poslednjih dvadeset godina – od 1979. do 1999. godine, po Ješi Denegriju pripadaju neokonstruktivizmu druge(treće) moderne kada su oni nastali izravno iz “konstrukta uma i produkta ruke”, odnosno, usaglašenih posledica “plastičke misli i oblikovne prakse”.

U vrednosnom estetičkom polju “dimenzioni radovi” Miroslava Pavlovića proizlaze iz tradicije neoplasticizma (mondrijanovskih horizontalno-vertikalno-dijagonalni postvaki) i kao i njegova najradikalnija dela, bez ikakvih su referenci u odnosu na predmetni svet izvan samog bića umetničkog dela. To delo je apsolutno autonomni artefakt koji ne duguje niti ima posla sa ikakvom vizuelnom ili semantičkom činjenicom izvan sopstvenih zakonitosti nastajanja i postojanja, stvaranja i delovanja na optičku i intelektualnu percepciju posmatrača.

Stoga nema nikakvog opravdanja da se delo Miroslava Pavlovića i nadalje posmatra, kao do sada redovno izolovano, već da se uključi u malobrojnu porodicu onih jugoslovenskih autora koji su snažno pokrenuli novu likovnu praksu prema drugačijim određenjima dajući im izmenjeni smisao i sudbinu u opštem kontekstu mnogobrojnih uporedih tokova recentnog stvaralaštva.


Jovan Despotović

III program Radio-Beograda, Beograd, 18. 2. 2000