Nenad Žilić – slike

Dva su osnovna stava mladih stvaralaca koji neposredno stupaju na umetničku scenu: jedni su se tokom školovanja po prirodi svoga talenta i senzibiliteta nesumnjivo i bezpogovorno nastavljali na slikarske poetike svojih umetničkih mentora, dok su ih drugi dovodili u pitanje ili su ih radikalno negirali stvarajući na taj način u širokom prostoru od često bezvoljnog traženja sopstvenog izraz do uzbudljivog suprotstavljanja uzorima, stilskim shemama, majstorskim ili tehničkim recepturama koje se na svakoj akademiji nude kao konačne istine ili pak kao sigurne osnove za prve kreativne korake. Ovaj drugi pristup redovno je izazivao niz zanimljivih i za mlade autore trajnih posledica.

Nenada Žilića sam upoznao preko njegovih crteža odabirajući ih 1981. godine za izložbu „Perspektive IX” koje je uz slike prikazao na godišnjoj ekspoziciji studenata Fakulteta likovnih umetnosti. I ne sluteći tada njegove konačne namere zapisao sam kako su „snaga talenta i senzibilnost uslov udaljavanja od profesora, od rada u klasama”, i dalje, da se u njegovom slučaju „zapažaju umetnički uzori koji se traže i nalaze van akademije, van školskih programa”. Naravno da Žilić niti je nameravao da ospori niti da potvrdi ovo gledište, neposredno je nastavio neobičnu avanturu svoje umetnosti koja je stajala u znaku sasvim svesnog izbora umetničke discipline kojem će zapravo on hteti da kritički razume, proživi i napokon dostigne svoju odavno već naslućenu poetiku.

Deset slika koje su sada pred nama nastale su u napregnutoj i često bolnoj potrebi da se od jednog umetničkog medija (crtež) koji se smatra ili samo osnovom ili samo pripremom stvori drugi (slika) koji je kruna likovnih i vizuelnih iskustava. Da bi postigao taj cilj da od prirodnog i autentičnog talenta dostigne stvarni slikarski iskaz Žilić je definisao problem slike kao figuru u prostoru što je trebalo da ga veoma seriozno odredi kao akademskog umetnika.

No ako se malo pažljivije pogledaju ove slike zapaziće se ipak nekoliko čistih plastičkih kategorija kojima je Žilić ili nesvesno ili usled postavki svoga rada i svojih načela oformio. Najpre je odmah očigledno da se gotovo u jedinstvenoj sekvenci može pratiti sudbina forme (jednog akta postavljenog na draperiji ispred pozadine u poznatom akademskom aranžmanu) dobijena relativno čistim i jednostavim islikavanjem, podslikavanjem i slikanjem uz svu prateću slikarsku operacionalizaciju od svetlo-tamnih odnosa do kompozicione strukture i postavke prizora, pa nadalje do njenog umnožavanja sve do konačnog oblika kada više nije jasno da li se i dalje radi o ljudskom telu ili raščerečenom životinjskom mesu. Ako na početku ovoga niza stoji pažljivo formulisana „renesansna” forma negde oko sredine ona se skladno utapa u prostor i atmosferu slike gradeći uravnotežene i stabilne odnose jasnim govorom geometrijskih načela da bi na kraju u poslednjim slikama ta forma postala dvosmislena i nedefinisana u „baroknim” modelacijama u čijoj se dramatičnosti naziru aktivni slikarski sadržaji. Tu se nalaze i polazišta i konačišta Žilićevih kreativnih impulsa. Ove slike su prečesto ostavljale slobodnom svoju strukturu, svoj crtež da ne bi odmah palo u oči kako se Žilić pre svega izražava crtežom. On se kao formiran crtač pojavio i pre dolaska na beogradsku Akademiju; i neznajući za Medialu, Ljubu Popovića ili Uroša Toškovića, niti za tzv. Slikarstvo surovosti, Žilić je u svojim gimnazijskim godinama crtao gonjen unutrašnjom potrebom upravo u tom smeru razgrađujući formu ali je istovremeno ispunjavajući lirskim tonovima, tražeći njenu sudbinu u klasičnom crtežu kao metafori i registraciji sadržaja i događaja koje je osećao prema svetu kome pripada. Te osobine crteža upravo su Žilićeve suštanstvene intencije, motivi i pokretači njegove umetničke aktivnosti koju je on jednostavno doživljavao kao disciplinu prepoznavanja i razumevanja, organizovanja i tumačenja odnosa sa stvarnošću.

Ukoliko se takva veza uspostavi između ovih radova i gledalaca, utoliko je napor opravdan a zadovoljstvo Nenada Žilića pronašlo prave razloge.

Jovan Despotović

Galerija Kolarčevog narodnog univerziteta, Beograd, 1985