Miroslav Đorđević – Palimpsest, serija II

Sva je prilika da su danas angažovand stvaraoci, u čistom umetničkom smislu toga pojma, u pozicdji da svojim delima hvataju preostale pokidane veze ili sa neposredno prethodujućim stilskim formacijama, ili sa paralelnim plastičkim zbivanjima koja su u poslednjem krugu sopstvenih istraždvanja, ili pak u odnosu na celokupni korpus koji se naziva Istorija umetnosti, odnosno neke njegove inspirativne delove. Ovo konačno preispitivanje značenja i smisla u slikarstvu, i u širem pogledu vizuelne, predmetne i pojmovne komponente umetnosti, pripalo je mlađoj generaciji autora, i to onoj koja je manje iz edukativnih a više iz živih umetničkih procesa iscrpljivala i poslednje njene granične sadržaje. Dakako da je neposredni put do ovoga vodio najpreče preko razumevanja prakse dematerjalnih oblika stvaranja karakterističnih za prethodnu (osmu) deceniju, i da se oni pri tome, bar što se tiče nekih specifično naših umetničkih okolnosti zapravo i nisu u potpunosti ili dosledno odrekli rada u plastičnim materijalima. Najnoviji ciklus slika Miroslava Đorđevića, tj. njegova umetnička praksa koja ga je do njih dovela o tome najočiglednije svedoči. 

Zajednički imenitelj ovih slika pred nama iz 1984. godine jeste PALIMPSEST koji radi tačne identifikacije, nose radne brojeve od jedan pa nadalje. Tumačenje pojma palimpsesta dopire iz paleografije i zapravo indicira na pergamentni papir sa koga je skinut prvobitni tekst i na njegovo mesto ispisan novi. U ovom smeru čitamo i osnovno značenje Đorđevićevih slika koje počivaju na vrsti njegove intervencije ili kritičkom oblikovnom komentarisanju pojedinih dela iz veoma udaljene istorije umetnosti starog (Asirija, Grčka) ili srednjeg (Vizantija) veka. U preslikavanju ovih prizora Đorđević nije potpuno prekrivao predložak već je obavezno u pojedinim malim delovima ostavljao poneki fragment »prvobitne« slike (dakako da je i osnovu on naslikao doslovno se držeći stvarnih predložaka sa spomenika koji su doprli i do našeg vremena) uspostavljajući jednu naročitu regulaciju između tih ostataka klasičnih slika i sadašnjeg svoga rada koji ovde stoje jedan kraj drugog. Ovime Đorđević želi da izazove posebno razumevanje procesa koji su se taložili tokom povesti umetnosti a za koje je imanentno da se estetički i poetski slojevi nižu jedan preko drugog i da je njihova međusobna korespodencija ili sinhrona ili vremenski razdvojena, a koji su po nekim prominentnim osobinama zapravo u dijaloškom odnosu. Dakle, poruke koje putem slika dopiru do nas iz dalje ili bliže umetničke prošlosti samo su onaj kompleks znakova koje današnji umetnici sasvim lobodno apsorbuju, tumače i transformišu do sasvim novih plastičkih struktura sa dosad nepoznatim značenjima i sadržajima. U jednom prikazu atletskih takmičenja ili borbi giganata i heroja, ili u jednom ortodoksnom živopisu sa striktnim kanonskim i ikonološkim porukama utemeljena su ona trajna stvaralačka iskustva koja su u svim potonjim generacijama slikara otvarale one imaginativne, kontemplativne i čulne aktivnosti što su zajednički ili blisko, sa pečatom svoga vremena, predavani opštoj baštini kao poruka i smisao daljim traženjima i individualnim autorskim projekcijama. 

Na trag tom saznanju Miroslav Đorđević je došao već ranije, najpre se zanimajući za granične i tautološke plastičke razrade, a potom do konceptualnijih i pojmovnih katiegorija kojima je zapravo u okviru sopstvenih iskustava i umetničkih shvatanja elabarirao za njega bitne procese stvaranja. U tom smislu je karakterističan i njegov rad iz 1983/84. godine kada je prelepljivao veliki broj plakata (dobijajući na taj način slojevitu strukturu) a zatim ih je premazivao crnom bojom ukazujući na univerzalno značenje istorijskog i vremenskog trajanja, da bi potom cepao pojedine naslage i rako razobličavao njihovu strukturu. Vidi se da je kod Đorđevića smisao postavljen u narušavanju jedne kanonske, konačne strukture koju on poput aktivnih stvaraca iznova interpretira (premazivanje crnom bojom nekog predloška), a pojedinim intervencijama belom odražava jedan trenutni, gestualni stav i odnos prema slici čime ceo prdzor podiže na znatno složeniji nivo. Ceo kompozicioni sklop ovih slika upotpunjen, je i jednom nenaslikanim delom izazivajući zapravo posmatrača da se aktivno uključi u »nadopunjavanje« dakako u smeru koji je samo nazjnačen a nikako doveden do konačnih konsekvenci. 

U okviru aktuelnih umetničkih zbivanja u umetnosti osamdesetih goddina ovaj trend insistira na novom sagledavanju umetnosti i njene istorije, koja je u ovoj vrsti rada živo prisutna. Današnji stvaraoci imaju potrebu da o svom vremenu daju predmetne dokaze svog misaonog prisustvovanja rezimirajući neke za njih važne događaje i pojave iz kulturne i civilizacijske tradicije. Naravno da se ovaj proces ne može uzeti kao retrogradan niti da mu je u osnovi bilo kakvo vraćanje, već upravo obrnuto, uvek aktivno i vitalno interesovanje za smisao svog vremena i njegovog osnovnog sadržaja koji zapravo i daje stvarne impulse kretanjima koja su savremena. U tom smislu ovaj najnoviji ciklus slika Miroslava Đorđevića završio je još jedan od niza krugova u beskonačnim ciklusima istorije umetnosti. 

 

Jovan Despotović 

Likovni salon Doma kulture Čačak, 1985