Zoran Furunović – slike

Od mnogobrojnih mitova i anegdota koji su povezani sa savremenom umetnošću verovatno da su najprisutnije one što upozoravaju na njenu autentičnost, ili, pak, neautentičnost, u sasvim određenim i specifičnim socijalnim i kulturnim prilikama. Ova imanentno stvaralačka problematika utoliko se plastičnije ocrtava ukoliko se posmatraju mikro umetničke regije, one koje su izvan sfera direktnog uticaja velikih centara što zrače izuzetnom energijom i primamljivošću, ili pak one koje su tradicionalno zatvorene, izolovane u sopstvenoj samodovoljnosti sa nasleđem koje je pre faktor limitiranja nego podsticanja i otvaranja prema istinskim artističkim zbivanjima. Ako se takvim svetlom obasja umetnična mapa, lako se primeti da je stepen autentičnosti ili iniciranja novih i dotada nepoznatih stilskih i poetskih fenomena, na primer u linovnim umetnostima, promenljivog karaktera i to: u stvarnim središtima u kojima se problemi iniciraju i proširuje smisao, promena je dešifrovana vrlo određenim civilizacijskim odnosima, onima koji su izloženi brojnim idejama i brzim promenama, i tako redom sve do onih krajnjih, izolovanih oblasti koje su inertne i često na marginama zbivanja u kojima se aktuelna stvaralačna problematika pojavljuje tek kao pojedinačna akcija usamljenih i gotovo uvek neprihvaćenih pojedinaca. Ovaj shematizovani prikaz prilika objašnjen je linearnom genezom u umetnosti u kojoj nema skokova izvan čvrsto postavljenih trasa, gde je princip jezičkog darvinizma u stvaralaštvu vrhovni pokretač.

Umetnost najnovijeg perioda postavila je ista ova pitanja dakako na sebi svojstven način. Već u trenutku njenog pojavljivanja početkom tekuće decenije izvršena je opšta diferencijacija počevši od onih vrednosti koje počivaju u korenu njenog plastičkog smisla i istine. Stoga nimalo nije slučajno da se, recimo, u recentnom nemačkom slikarstvu umetnici ponajčešće pozivaju na istorijski ekspresionizam desetih godina ovoga veka, italijanski se slikari nove generacije služe „citiranjem” onih klasičnih vrednosti što su temeljna iskustva njihovih današnjih ishodišta u izrazu od manirizma i klasicizma do metafizičnog slikarstva, u Americi se umetnici ipak najčešće pozivaju na sopstvenu „tradiciju” sazdanu od vidova populističke umetnosti, naivizma, masovnog i folklornog arta itd. Dakle, sa osamdesetim godinama u umetnosti se ponovo uvukla već pomalo zaboravljena tema specifičnosti pojedinih umetničkih oblasti, „lokalnog duha” kako se ponajčešće naziva ta artificijelna situacija snažno obojena individualnim kulturnim i umetničnim sposobnostima. Kada se marta meseca 1983. godine pojavio sa svojom trećom samostalnom izložbom slika u Galeriji fakulteta likovnih umetnosti u Beogradu (kojom je završio postdiplomske studije) Zoran Furunović je, osim toga što je najavio jedan seriozan slikarski talenat na koji treba računati, samim svojim slikama zapravo neposredno nastavio strukturalna i plastička istraživanja osobena za slikarstvo beogradskog enformela. No, ako je na planu materijalne formulacije dela sledio trag apstraktnih značenja, u sloju sadržaja Furunović tada formuliše situaciju blisku znakovnosti. U vezi toga primećeno je kako „projektovana na primarno linovno značenje, ova tekstura poprima estetični značaj, likovni kvalitet koji deluje nezavisno od svoje prvobitne funkcionalne namene – komunikacione signature. Građa za likovni fundament, po principu nesvesnog poetskog čina, pažljivo je odabrana iz inlingvističko-jezičke signature i komunikacione građe, da bi, likovno osmišljena, egzistirala kao estetični i plastični plan slike”. Furunović je želeo da se pre svega oslobodi ikoničnosti u svojoj slici, da joj oduzme vanplastička značenja noja su posledica opštih kulturnih, psiholoških i filozofskih projekcija.

Ali kada je to postigao, slikom se uključio u generalne tokove umetnosti, u onaj njen problemski okvir koji nije dugovao niti individualnim podsticajima, niti autohtonim delatnostima karakterističnim za određene kulturne sredine. Uočivši u jednom trenutku konačnost istina koje je moguće dostići prosedeom enformel slikarstva, primetio je i nedostatak koji se naziva autentičnost, ili znak sopstvenog prisustvovanja. U avanturu takvog zadatka Zoran Furunović se upustio tokom poslednjih nekolino godina ciklusom slika koje sada prvi put izlaže.

U temelju tih slika ponovo je jedna, da kažemo, opšta slikarsna problematika vezana najčvršće za ovo vreme. Naime, slinarstvo prizora osamdesetih godina u jednom svom delu pozabavilo se određenom vrstom autorske introspencije, osebenim autoslikarskim iskazima koji unutar guste strukture novog slikarstva utkaju vrlo personalna i autentična značenja. Slikari tog kruga u problem rada postavili su ne samo doživljaj koji u određenom trenutku dominira u njima bilo svesno bilo podsvesno, već i naročita osećanja i razumevanje konteksta u kome se oni kao stvaraoci nalaze. I upravo se na toj tački odvijaju specifična podvajanja u različitim umetničnim i kulturnim oblastima. Kada se postavi pitanje: šta bi to bilo autentično u slikarstvu Zorana Furunovića u ovom trenutku, dakle u široko zahvaćenom tipu novoslikarsnih aktivnosti osamdesetih godina, odgovor sledi analizu njegovih unutrašnjih doživljaja, psiholoških projekcija, opštih povesnih, kulturnih i etičkih nazora. Danako da se ti sadržaji danas ne transformišu u slikarski jezik na način koji je poznat u savremenom slikarstvu: s jedne strane ekstremom kakav je recimo dogmatizam socijalističnog realizma koji pre svega stvarnost idealizuje, a sa druge strane ni nepredmetnim slikarstvom koje je indiferentno prema spoljašnjim uslovima. Furunović je znajući vrlo dobra za ograničenja i jednog i drugog slikarskog svetonazora za sebe pronašao slikarstvo koje pre svega ne polaže na stilska i semantička čistunstva i imperative opredeljivanja jednog ili drugog. I stoga njegove nove slike nisu podložne tumačenju bilo apstraktnim vokabularom bilo figurativnom literarnošću. Specifična znakovnost koje odlikuje ove slike plod je isključivo krajnje oslobođene stvaralačne imaginacije ovog autora a za dešifrovanje njihovog koda potrebno je dobro upoznati, i biti svestan svih relevantnih činjenica koje obeležavaju unutrašnji i spoljašnji habitus Zorana Furunovića.

Dramatičnost ovih prizora neobuzdane kolorističke ekspresivnosti, imanentnih strahova i neugodnosti sugerisani sonornim hromatskim tonovima, neobične predstave katkada floralne, katkada arhaične, katkada mitske, utiskuju u sliku specifičnu fabularnost koja je data sadržajima likovnih elemenata, ali i koje nadalje dozvoljavaju i tumačenja što idu tragom identifikovanja sasvim određenih istorijskih, idejnih i socijalnih naznaka ambijenta kome pripadaju.

Dakle, upravo ključ kojim se trebaju razrešiti značenja ovih slika leži u kompleksu celokupnih iskustava Zorana Furunovića, a to je ujedno onaj presudni razlog da bi se ovi radovi prihvatili i razumeli kao jedan eksplicitni stvaralački doprinos u građenju autentičnog slikarstva Kosova u ovom trenutku. Rezultati Zorana Furunovića u tom pogledu, i još više, u uključivanju toga prostora u stvarnu likovnu problematiku našeg slikarstva, od veoma je velikog značaja. Sa ovim delom dobili smo još jednom ravnopravnu umetnost nastalu na Kosovu širim tonovima stvaralaštva u kojima sudeluje oblicima što leže u specifičnom podneblju ispunjenom kompleksom poznatih društvenih zbivanja. 

Jovan Despotović 

Galerija savremene umetnosti Niš, Izložbeni paviljon u tvrđavi, Niš, 1986