Petar Đuza – Hvostanski ciklus

Preobražaji koji su se tokom poslednjih nekoliko godina mogli pratiti u slikama kosovskog umetnika Petra Đuze sve više su pokazivali znake reflektovanja „duha vremena i mesta” u ovom socijalnom i etničkom prostoru u kome on kao autor deluje. Ako su se u njegpvim slikarskirn počecima mogle primetiti težnje da sopstveni oblikovni jezik nadopuni onim iskustvima što su identifikovana kao opšta mesta savremenog izraza u umetnosti ovoga veka, dalji razvoj je ukazivao na njegovu sve veću zaokupljenost najmanje dvama bitnim izvorištima. Jedan je bez sumnje uslovljen njegovim individualniin položajem stvaraoca koji je okružen sredinom bremenitom mnogim egzistencijalnim i kulturnim problemima. Mala umetnička tradicija novijeg vremena u bilo kojoj sredini naravno da stvaraoce stavlja u sasvim vidljivu i opipljivu izolaciju. Uz to, nacionalni konflikti koji su upravo u njegovoj okolini eskalirali, dodatno su opteretili savest i umetničku svest autora usmerenih prema jasnom aktuelizovanju sopstvenog stvaralaštva i to u svakom pogledu. Đuza je primer izrazito senzibilne ličnosi; koja za stepen više doživljava delovanje ovakve atmosfere. Uz nekoliko malobrojnih kosovskih umetnika Petar Đuza se odlučio za nezahvalnu avanturu projekta savremenosti u plastičnom iskazu koji samim time i zaoštreno aktuelizovan u svojim bitnim slojevima.

No, ako ne postoji dovoljno uporišta i čvrstih pslonaca u bliskoj tradiciji u umetnosti, na sreću umetnika pvih oblasti, dalja tradicija, srpska srednjovekovna spomenička baština je otvorena i neiscrpna knjiga istinskog nadahnuća. Petar Đuza je bez rezerve prepoznao taj istočnik i njegov ciklus slika pod nazivom Hvostanska zemlja je utemeljen na dalekim iskustvima vizantijskog i srpskog ikonografskog kodeksa. Šta ovakvo poistovećivanje jednog zaista aktuelnog stvaraoca sa dalekim uzorima znači? Pre svega, to da se u ciklusima istorijskih zbivanja po prilici odigravaju iste stvari: ako se srpska medievalna umetnost stvarala i kao simbol nacionalne emancipacije i socijalnog osamostaljivanja i današnji srpski umetnici Kosova koji direktno nastavljaju tu liniju izraza, emituju signale ugroženosti, izolovanosti, straha nad sopstvenim postojanjem. Krik i protest, horori ovih platana Petra Đuze upravo su najočigledniji komentar vremena – i glasno nepristajanje. Da li je ovaj, Hvostanski ciklus slika Petra Đuze završetak jednog blistavog i vekovnog umetničkog svedočenja toga prostora, ili renesansa, početak jednog novog, drugačijeg i zanimljivijeg srpskog slikarstva danas? Od budućeg odgovpra na ovo pitanje zavise svekolike sudbine, a ne samo individualna slikarska poetika jednog stvaraoca.

Jovan Despotović

Umjetnička galerija “Velimir A. Leković”, Bar, Muzej Ulcinj, Ulcinj, Galerija Tivat, Tivat. 1988