Rajko Popivoda – reljefi, objekti, konstrukcije

Najnoviji radovi Rajka Popivode — reljefi, objekti i konstrukcije u poređenju sa njegovim ranijim skulpturama pretrpeli su određenu, sasvim primetnu transformaciju — nešto jaču na planu forme, a u domenu značenja i sadržaja blagu korekciju. Na trenutak prisećamo se Popivodinih ranijih radova — »kaveza«, izvedenih u crno bojenom gipsu, koji su najavili jedno plastičko-konstruktivno vajarsko shvatanje što je već tada odavalo energičan začetak autentičnog, personalizovanog imaginativnog sveta bogatih simboličkih značenja. Individualni doživljaji autora, njegova stanja i psihološke projekcije materijalizovani su tada bili kroz skulpture-predmete do jednog opšteg plana koji je kod posmatrača pokretao određene zebnje ili strahove, jednu primetnu unutrašnju frustraciju telesne i duhovne skučenosti blago tonirane Popivodinim ironičnim komentarom i primesama neobičnog podrugivanja takvome univerzalnom duhovnom stanju.

Radovi koji su danas izloženi i nadalje insistiraju na sličnim doživljajima uz jedno sasvim drugačije, puno plastičko i konstruktivno interpretiranje. Ovi prostorni objekti i zidne instalacije u dve boje — crno i zlatni oker, i dva materijala — trivijalni gips obložen platnom i plemenita, polirana bronza i mesing na kojem kontrastu dočaravaju Popivodinu potrebu da potisnute, zaklonjene konflikte postvari, da ih obelodani u punom i svečanom sjaju tih svojih posvećenih predmeta. Privid zagonetki ovih duhovnih lavirinata, mnoštva »svevidećih« očiju, individualnih telesnih otisaka i tragova delanja, mnoštva ginekomorfnih minijatura složenih u »zlatne« kaveze, otuđene prostore u kojima su haotično nataloženi i iz kojih beživotno zure okolo, podstiču određenu strepnju, nelagodnost jednog istinskog individualnog komentara koji je saglasan opštim  spoljašnjim osobinama vremena. Naravno da Rajko Popivoda ne komentariše direktno ove spoljašnje karakteristike, već ih materijalizuje i simboličkim sredstvima transformiše dodajući im podosta od sopstvenog cinizma i apsurdnog stanovišta opserviranja. Šta više, ako je ranije dokazivao da se mi individualno nalazimo u idejnim, duhovnim i telesnim kavezima što su čvrsto postavljeni oko nas i koji su najčešće odredili naše sopstvene zablude i predrasude, sada odjednom počinjemo da bivamo svesni kako su te granice zapravo unutrašnje, kako one predstavljaju naše sveopšte limite i nedostatke ukorenjene u dubinama naše svesti, osećanjima i shvatanjima.

Za Rajka Popivodu vajanje jeste materijalna, artefaktna delatnost koja neminovno dovodi do stvaranja fizičkih predmeta, ali su ti konačni objekti ujedno i prizori, dakle vizuelne metafore ispunjene mnogim iskustvenim činjenicama. Njihova bogata narativnost, katkada jednostavnog katkada zamršenog značenja, oduhovljena materijalnost, gotovo nadrealistička slikovnost odvode našu asocijativnost prema udaljenim svetovima kolektivnih sećanja i univerzalnih stanja. 

Rajko Popivoda i danas uporno stoji po strani od karakterističnih plastičkih i stilskih formacija umetnosti osamdesetih godina. Iako je i po vremenu stvaralačkog sazrevanja, čak i generacijski, pripadnik danas najaktuelnijim kreativnim transformacijama, Popivoda je tek blago zahvatio takav duh vremena, mnogo se više koncentrišući na zahteve nešto tradicionalnijeg, odnosno, postojanijeg vajarskog prosuđivanja. Svakako da se pri tome nije ustručavao da jasno ispolji i stav po kome je za današnjeg umetnika primarnija odgovornost prema stvaralačkom činu, prema unutrašnjim diktatima oblikovanog jezika, nego prema nekim opštim karakteristikama recentne ikonografije i umetnosti novog prizora tekućeg perioda. U tom svetlu posmatrano delo Rajka Popivode se umestilo na jednoj prepoznatljivoj poziciji srpskog savremenog vajarstva koja je nastavila da se neguje u mlađoj generaciji stvaralaca. Autentičnost vizuelnog jezika, njegova dosledna određenost i simbolička profilisanost u slučaju ovih radova Rajka Popivode ocrtavaju jednu izdvojenu individualnu poziciju u lepezi mnogobrojnih kreativnih shvatanja naše savremene umetnosti. 

Jovan Despotović 

Salon Muzeja savremene umetnosti, Beograd, 1988