Verbumprogram – Achromia

Posvećenost analizi fundamentalnih pitanja teorije umetnosti ili filozofiji njenog jezika u okolnostima mnogostrukih iskustava stvaralaštva XX veka nije tako česta medu umetnicima. Temeljna je tradicionalistička pretpostavka da je odnos prema umetnosti strogo diferenciran na dve strane: pravo na sam kreativni čin polažu stvaraoci, teorijski i kritičarski problemi preneti su uglavnom na istoričare umetnosti, te estetičare i filozofe drugačijeg porekla. Vladimir Mattioni i Ratomir Kulić najneposrednije su vezali sopstvenu stvaračko-teorijsku aktivnost na području prepoznavanja bitnih obeležja funkcije oblikovanog jezika u najstrožoj oblasti umetničkog rada. 

Koje je osnovno svojstvo likovnosti? Upravo se oko ovog pitanja prepliće dvostruki aktivizam umetničkog para Kulić-Mattioni. S jedne strane, oni na primerima sopstvenog, krajnje redukovanog, minimalističkog geometrizrna, odnosno, konceptualnim prosedeom ukazuju na shvatanje umetnosti koje konvergira strogom kontemplativnom pristupu iz koga ona nastaju. Prizornost radova izaziva pomisao na najrecentniji oblikovani obrazac poznat pod nazivom neo-geo. Na mnoga su mesta u njihovim stvaralačkim intencijama upadljive reflek-sije ovog aktuelnog zbivanja. S druge strane, njihov kritičkoteorijski sadržaj, koji paralelno teče sa njihovim umetničkim deiovanjem, probijao se prema samoj suštini značenja nekog umetničkog predmeta. Začetke ovakvih projekcija moguće je utvrditi od vremena njihovog rada u likovnoj radionici SKC-a sredinorn sedamsedetih, isto kao i na učestvovanju u sada već istorijskim Apnlskim susretima u tom istom prostoru. Ideje koje su imale plodno tlo u opštoj stvaralačkoj i misaonoj transformaciji toga perioda jasno su se prelamale u radovima i shvatanjima Kulića i Mattionija. 

Prolazeći potom kroz nekoliko stadijuma pri čemu su ova dva autora neprestano pročišćavali sopstvene ideje radeći na nekoliko različitih programa, stigli su do današnjeg projekta pod nazivom Achromia. Osnovne osobine u likovnom smislu ovih radova čista su geometrija, rasterska forma i posebna vrsta ne-obojenosti koja se ogleda u osnovi crno-belim odnosima i valerskim nijansama unutartoga. Izgled, predstave ovih svedenih geometrijskih formi krajnje jednostavnog sadržaja, definiše odredeni vizuelni identitet na osnovu koga Kulić i Mattioni demonstriraju svoje filozofsko-umetničke postulate. Ikona je osnovna jedinica u njihovom sistemu i dalje se ona više semantički i ontološki varira ostajući u samoj formi jedinstvena i nepromenljiva. 

U malobrojnim primerima stilistika novog geometrizma u jugoslovenskoj umetnosti pozicija Ratomira Kulića i Vladimira Mattionija možda je ponajbolje osenčena punom svešću o obliku i njegovom mestu u sistemu likovnosti, a što je istaknuto mesto unutar i drugih, srodnih pok-reta u današnjoj umetnosti.

Jovan Despolović

Velika galerija Kulturnog centra Novog Sada, Novi Sad, 1989