Miodrag Ristić – Prostorne slike

Celo jedno poglavlje u umetnosti dvadesetog veka stoji pod, u različitim implikacijama, poznatim umetničkim principom da je, pre nego što je neki oblik na slici sasvim određeni i posebni predmet, to bojena mrlja naneta na platno, i već tim činom započinje njegov samostalni život. Od impresionizma se zapravo ovaj princip vrlo savesno razvijao u posebne velike slikarske škole koje su se konačno ulile u povesni tok apstraktne umetnosti. I danas je moguće u slikarskoj praksi nekih mlađih umetnika zapaziti odraze navedenog shvatanja, ali i sa primetnim odstupanjima koja su u vezi sa nastalim iskustvima praktičnog slikarskog delovanja u brzim plastičkim previranjima tokom ovog perioda. 

Proteklu deceniju, koliko upravo i učestvuje, mada ne toliko intenzivno, u umetničkom životu, Miodrag Ristić je isključivo posvetio stavljajući pred svoju umetnost samo jedan problem: kako definisati vlastitu slikarsku poetiku, a, sa jedne strane, ostati dosledan imperativu kreiranja autentičnog i specifičnog slikarskog objekta, i, sa druge, dovesti u pitanje upravo njen temeljni princip koji je naveden na početku. Ovaj mali retrospektivni niz Ristićevih slika otkriva nameru da se oblikuje jedinstveni vizuelni događaj koji sačinjavaju samo dve jednako važne komponente. 

Zamenom ravne površine nategnutog slikarskog platna reljefom, zgužvanom površinom aluminijumskih tabli, legitimirala se Ristićeva potreba da sopstveno slikarstvo izvuče iz tradicionalno determinisanih slikovnih predstava koje se kreću u granicama formiranja ikonične situacije prema propozicijama njene dvodimenzionalne osnove. Takvu neravnu površinu Ristić postiže različitim postupcima: gužvanjem, savijanjem, presavijanjem, grebanjem, ulubljivanjem aluminijumske table. Na taj način autor postiže reljefnu površinu različite profilisanosti, od sasvim plitkog do vrlo visokog reljefa koji bi, da nije definisan kao slika-reljef, mogao čak biti završeno, samostalno vajarsko delo. Već od samog početka ovakvog delovanja, Ristić na postupan način destabilizuje ravnu površinu, najpre diskretno i gotovo nenamerno, pa sve primetnije do jasnog umetničkog stava koji je sada dostigao puni autorski dignitet. 

Posle ovako pripremane podloge nastupa proces nanošenja bojenog sloja, odnosno slikanje po reljefnoj površini. Ristić je u početku nakratko, tragao za smislom geometrizma, za onim oblicima koji su prizivali bauhausovsku vizuelnu estetiku. Potom je izmenio način egzekucije kolorističkog prizora na taj način da je počeo da primenjuje gestualni repertoar: silovito nanošenje boje četkom, prolivanje i prskanje tečne boje, i najzad, u seriji najnovijih radova, utrljavanjem krpom nanosi lazurnu boju novog zvuka, ovoga puta delikatnije i preciznije, i sa zorno kontrolisanim efektom. U potonjim radovima primetna je tek mestimična “organizacija” amorfne strukture njegovih reljefa, na taj način da se javljaju poneki diskretni uglovi i prave linije na mestima savijanja apuminijuma. Time je učinjen zapravo jedan puni krug i uspostavljena je karika sa njegovim prvim radovima kojima je princip organizovanja (slikovne predstave) bio nadređen principu njihove dezorganizacije. 

Okosnica RistiĆevog likovnog koncepta zasniva se na formiranju vizuelne predstave (poznatim metodama koje je registrovala istorija moderne umetnosti) u uslovima slikarski neregulisane (reljefne) podloge. U ovom primeru, izabrani slikarski metod je savršeno usaglašen sa potrebom, ili tačnije – ciljem, ovog autora da preispita i redefiniše plastičke, formalne i stilske uslove formiranja i postojanja neke vizuelne predstave, jedne konačne i savršene ikoničnosti apstraktnog prosedea koja duguje upravo takav sopstveni život i vrednost isključivo unutrašnjim umetničkim razlozima. Upotreba jednog od već povesno elaboriranih slikarskih koncepata na, uslovno govoreći, neodgovarajućoj, preadaptiranoj podlozi, jasno predočava da se u današnjim uslovima odigrava jedno veliko preispitivanje značenja, vrednosti i dometa vizuelnih sistema savremene umetnosti, i njihova nova valorizacija u skladu sa čulnim i duhovnim zahtevima, te potrebama aktuelnih procenitelja i korisnika. 

Savremena slika, prema tumačenju novih umetnika, kojima zasigurno pripada i Miodrag Ristić, je postala polje u kome se ogleda pojam čistog vizelnog doživljaja, Izvori ovog izmenjenog plastičkog posredovanja su brojni; gotovo da je svaka likovna poetika iz bliže ili dalje umetničke prošlosti dovoljno dobar podsticaj da se od nje sačini temeljito načelo preispitivanja. Danas je umetnost, ponovo, “umetnost unutrašnje nužnosti”, a u ovom specifičnom obliku, njena slika je nastala iz čistog delovanja i otuda proisteklog utiska boje, sve do oslobođenog kolorističkog zvuka, na jednom za ovakvu potrebu prigodno pronađenom i izvedenom nosiocu takve slikovne predstave. I u ovom primeru još jednom smo se približili “apsolutnoj nultoj tački”, kada o strogom slikarstvu zapravo i ne može biti govora, već o pregnantnoj potrebi autora da u postupku nove kreacije pronađe onu ikoničku predstavu koja je istovremeno i samozadati cilj i samoodmeravanje stepena autentične stvaralačke volje. 

Jovan Despotović 

Galerija ULUS, Beograd, 1990, Narodni muzej, Kragujevac, 1991