Verbumprogram – Šest serigrafija

»Samopromišljanje vlastitog položaja i mogućnosti danas je sudbina slikarstva«. U znaku ovakvog određenja savremene umetnosti, koje je na jednom mestu izrekao Ratomir Kulić, odvija se stvaralačka aktivnost umetničkog para Ratomir Kulić — Vladimir Mattioni. Akromatski listovi koji su sabrani i tiskani u ovoj mapi serigrafija, trenutno su njihovi recentni zaključci u procesu analize značenja suštine i strukture ikonike umetničkog dela. 

Kulić i Mattioni su započeli umetničku aktivnost sredinom sedamdesetih godina kad su u tada veoma živoj i zanimljivoj radionici Studentskog kulturnog centra u Beogradu bili posvećeni promišljanju fundamentalnih problemskih pitanja likovnosti u umetničkom radu. Celokupna atmosfera koja je tada vladala u umetničkim krugovima bliskim SKC-u obilovala je mnogobrojnim istraživačkim postupcima u domenu prakticiranja artefakata i utemeljenja njegovog semantičkog bića. Naravno da je ova linija bila identična ili paralelna sa snažnom konceptualnom aktivnošću karakterističnom za te godine. Polazišta koja su Kulić i Mattioni tada formirali u odnosu na sopstveni rad, ostala su neizmenjena, uz dakako varijacije plastičke sintakse, do današnjeg dana. Serija koju sadrži ova mapa derivat je njihove aktivnosti pod nazivom Achromia GE. Tradicionalno uzevši, likovni repertoar u ovom slučaju je krajnje sveden — na dve valerski gotovo identićne »nijanse« crne boje koje su kao ikonički sadržaj iskazani u šest varijanti osnovnog geometrijskog, pravougaonog rastera. Pojedinačno gledajući, svaki od ovih grafičkih listova ima dovoljno elemenata da bi individualno postojao, u seriji, mnoštvu, ovi primarni geometrijski prizori čine jednu crno-belu ontologiju unutar jezika vizualnog govora. I upravo u ovoj tački se prelamaju Kulićeva i Mattionijeva razmišljanja o najaktuelnijim ishodištima likovnosti. 

Na širem planu, ovo je u jednom sloju (sredstva, sadržaj, asketizam), sasvim suprotna pozicija od plastički euforičnih osamdesetih godina. Medutim, po dubini pitanja koje je pred sebe postavio njihov rad i po samoj stilističkoj premisi što u njemu dominira, primetno je da je u ovom slučaju reć zapravo o vrsti preplitanja akutne stvaralačke delatnosti na matrici konceptualnih konkluzija prethodnog perioda. Na planu jugoslovenske likovne produkcije, mesto koje zauzimaju Vladimir Mattioni i Ratomir Kulić, uokvireno je ovim karakteristikama. 

Grafički metod koji su ovog puta izabrali da bi materijalizovali svoje ideje je serigrafija. medu mnogim umetnicima po svojim tehničkim odnosno zanatskim, karakteristikama i tiražnosti, krajnje diskutabilno sredstvo za štampanje seriozne umetnosti. Promenama koje su se dogodile u umjetnosti šezdesetih godina, a koje su jednim svojim delom tragale za mogućnostima sopstvene popularizacije i veće produkcije. pogotovo u zagrebačkoj sredini, okrenuli su se značajni autori prihvatajući upravo serigrafiju kao najpogodnije sredstvo za neposredno iskazivanje takvih shvatanja. Tada je formirana radionica Brane Horvata u kojoj je izvedena i ova serija, i koja je neobično značajno uticala na grafičku situaciju kod nas. Naime, već poznati umetnici, pogotovo iz kruga Novih tendencija ili bliski njihovim shvatanjima, u Horvatovoj radionici su naišli na izrazito pogodnu reproduktivnu metodu koja je odgovarala njihovim tadašnjim zahtevima. Usluga i podrška koju je ova radionica ponudiia jugoslovenskim umetnicima (i pokojem velikom imenu iz sveta, poput Fontane) sigurno da su uticali na daljnju sudbinu grafičke prakse u širim razmerama. 

Sest listova, šest prizora koji su sadržani u ovoj mapi serigrafija Ratomira Kulića i Vladimira Mattionija, objedinili su neke od osnovnih svojstava današnje umetnosti i njenih tehničkih ishodišta, kako je već napomenuto. Kulić i Mattioni su ovom prilikom posebno promišljeno izabrali samu tehniku reprodukovanja dela koja je potpuno u funkciji njihovih aktuelnih plastičkih intencija. Može biti, ćak, da je za objašnjenje naćina njihovog rada, likovnost i njena objektivizacija sa ovakvim epilogom funkcionalno i najpogodnija. Vrednost i repertoar značenja koja su utkana u ove listove ponajbolje su ovom metodom na njih nanete. Sa ovim osobinama, mapa koja je pred nama Ratomira Kulića i Vladimira Mattionija u produkciji zagrebaćke galerije SC predstavlja svakako značajan datum. 

Jovan Despotović

Mapa serigrafija, Galerija SC, Zagreb, 1988