Laslo Silađi – Praslike

Za bilo koju vrstu kreacije: artificijelnu, estetsku, umetničku, naučnu, industrijsku itd, najdelikatniji momenat nastaje u činu artikulacije bezoblične materije spoljašnje realnosti, ili našeg unutrašnjeg osećanja ili nekog drugog duhovnog sadržaja, ka jasnoj spoznaji, prepoznavanju objektivnih činjenica, onih koje postoje izvan nas ili unutar našeg vlastitiog bića, a da bi se naše celokupno iskustvo temeljilo na takvim pouzdanim datostima. Prazan papir, bilo pred njim da stoji pisac, inženjer, crtač, prazno slikarsko platno ili bezoblični komad drveta, metala ili kamena za slikare, odnosno vajare, zapravo su izazovi racionalizovanja i načina opredmećivanja njihovih ideja i shvatanja, najdubljih svetonazora koji treba da poprime signifikantne oblike a potom da se svrstaju u semantičke nizove ili stilske grupacije.

Tragajući za takvim primarnim oblikom Laslo Silađi je načinio napor poniranja kroz dublje slojeve svoga vizuelnog i ontološkog iskustva i bića prizivajući u svest praslike formi i njihova početna značenja. Trenutak oformljavanja oblika i njegovog prvog smisla za Silađija je najuzbudljiviji i najdragoceniji stadijum svakog stvaralaštva, gotovo kada je on shvaćen kao sasvim dovoljan razlog za stvaralački čin u svakom autorskom slučaju. U crtežima i skulpturama Lasla Silađija vrlo lako se može naći izvor njegovog oblikovanog motiva koji praktično ne pravi razliku između organskog i anorganskog, konkretnog i apstraktnog, prirodnog i artificijelnog –za Silađija svaka forma ima potpuno isti razlog postojanja, odnosno jednakovrednu plastičku datost. Opservacija trenutka nastanka oblika upravo je odslikavnje autentičnog stvaralačkog postupka samog umetnika koje u nekom konačnom ishodu poseduje iste principe, metode i domete. Stoga se lako može uzeti kako je, na opštem pojmovnom stanovištu, demijurška aktivnost preneta u malom kroz antropološku dimenziju i mogući domet autora – pojedinca u činjenju novih, umetničkih stvari.

Od amorfne mase do artikulisanog praoblika, odnosno njegove praslike, Laslo Silađi prelazi u jednom koraku. Zbog ovakve brze reakcije, njegovi radovi bilo da su u pitanju crteži ili skulpture, odišu izuzetnom svežinom i živošću lako nastalog oblika. Ta vrsta slobodne kreacije sve je ređa, pogotovo kod mlađih stvaralaca koji do zadovoljavajućeg oblika dolaze iz više pokušaja i u komplikovanijem postupku zbog prenaglašenih obzira prema stilu ili opštem stanju duha vremena, itd. Ovo je takođe i razlog da se i skulpture i crteži Lasla Silađija uzimaju kao jedinstveni i ravnopravni radovi, bez poznate podele na primarnu i sekundarnu medijsku izvedenost. Pažljivijim gledanjem njegovih radova, brzo se uočava jedna fina interferentnost njegovih oblika u ravnini papira koji u jednom skoku postaju forme u prostoru, a te se opet, ontološki mogu razumevati vraćene u uslovima dvodimenzionalne datosti površine.

Kada se nađe pred praznim belim papirom, ili pred jednim komadom kamena, Laslo Silađi maestralno zahvata snagom vlastite imaginacije po površini ili u prostoru dajući im tek ovlašne crte koje se brzo strukturiraju u željena vizuelna stanja – prizore. Ova dosledna sugestija i egzerkucija forme svedoči o umetniku istinskih kreativnih mogućnosti koje su već danas dovele do posve sigurnih, ubedljivih i jedivstvenih artefakata. Put stvaralaštva Lasla Silađija već je jasno projektovan i začet, ostaje da se on na njemu istrajno potvrđuje. 

Jovan Despotović

Velika galerija Kulturnog centra Novog Sada, Novi Sad, Razstavni salon Hotela Radin, Radenci, Galerije Dolezal, Cirih, Galerija Doma kulrure, Kovin, 1991