River Art – „Sa licem moga lica”

Krhke, privremene konstrukcije, instalacije, ambijentalne postavke kojima današnji umetnici dokazuju jednu novu vitalnost epohe postmoderne paradigme, istovremeno ukazujući i na akutno stanje recentne umetnosti što je temeljno uzdrmala načela trajnih vrednosti toliko karakterističnih za period Moderne, pa i cekolokupne umetnosti XX veka; saglasne su izgleda slici ovoga vremena. Dominacija upravo ovakvih puteva i metoda umetničkih ekspresija u aktuelnom stvaralaštvu znak je jedinstvenog duhovnog stanja današnje civilizacije koji proizilazi iz nekoliko kreativnih i značenjskih krugova. 

Ovaj drugi, treći talas – u zavisnosti od vremenske distance promena – iniciran je pre svega uticajima konceptualne umetnosti (kada se ta nova umetnička praksa uzima kao najtipičnija kategorija svih onih strategija koje su uzrokovale dematerijalizaciju umetničkog predmeta, njegovo svođenje na elementarne jezičke i plastičke značajke, na samu idejnost umetničkog akta i njegovo imperativno internacionalno pozicioniranje na lestvici psiho-socijalnih sadržaja itd). Sadašnje instalacije, objekti, environmentalne inscenacije direktne su posledice proširivanja medijskog polja savremene umetnosti na tragovima istorijskih avangardi a u pravcu uklanjanja determinanti slikarstva i skulpture i proizvođenja određenih međuformi, pomešanih ili multimedijalnih agregata koji sada s jedne strane integrišu izmenjene tehničke postavke novih tehnologija i elektronskih medija, a sa druge strane adekvatni su promenjenom senzibilitetu samih umetnika. U visokom značenjskom sloju radova nove generacije do koje je apostrofirana ličnost autora i njegova individualna mitologija, upravo je stvaralački fon na kome se odigrava uzbudljiva avantura ove hipersavremenosti. Unutar radova učesnika umetničkog projekta pod nazivom „RIVER ART” tačno se mogu identifikovati ova dva bitna horizonta na relaciji ideja – značenje i formalno medijska svojstva. Uzimajući u obzir osnovno – da se ova izložba – projekat organizuje na specifibnom mestu ušća jedne reke u drugu (sa svim značenjima koje voda kao jedan od četiri osnovna elementa što grade vidljivi svet, ima), kao i mikro lokaciju – neobični i podsticajni prostor Stare barutane ukopane u istorijsku fortifikaciju na vrhu beogradskog grebena, radovi su bili izabrani, koncipirani i izvedeni sa jasnim refleksijama na takvu poziciju i ambijentalnost. 

Složeni rad po svim linijama značenja je instalacija ZORANA POPOVIćA pod nazivom „Umetnost predviđanja: poslednja postelja za antihrista i njegovo carstvo”. Sastoji se od jednog velikog čamca koji se paradoksalno, ne nalazi u vodi, već je ona nasuta u njega do samog vrha čime se stvara jedna irealna, metafizička situacija dopunjena još i jednom ljudskom lobanjom postavljenom na dno čamca i dvema ružama na površini vode. Sve ovo je upotpunjeno i neonskim krstom instaliranim iznad čamca. Veliki spektar simboličkih i semantičkih čitanja moguće je fokusirati na nameru ovog, očigledno izrazito senzibliziranog autora prema stvarnoj znakovnosti epiloga ovog vremena s kraja našeg krvavog veka i još krvavijeg milenijuma.

Sličnih intencija je i rad RENATE BUJIĆ, mada manje eksplikativan ali znatno poetičniji za uzvrat, sa naslovom „Pored reke”. Nastao je kao refleksija na njenu vlastitu pesmu čiji završni stih glasi: „Ja ćutim nemo i gledam u reku sa licem moga lica”. Ova završna sekvenca ukazuje na jednu tragičnu podeljenost unutar naših bića i duha: dvostrukost našeg pogleda, spoljašnjeg pasivnog, ukočenog, kao da je potekao sa neke maske i unutrašnjeg, uznemirenog i zatočenog u čaurastoj obrazini. Objekti DRAGANA ALEKSIćA – sprženi predmeti na trpezi sa belom prekrivkom poput apokaliptičnog prikaza završavaju ovaj turobni niz iskaza koji su istovremeno i dokumenti svoga vremena i akti rečitog nepristajanja. 

Direktni odgovori na temu reke čitaju se u radovima dvojice umetnika. Fotografski poliptisi ALEKSANDRA ANTIĆA čine mnogobrojni foto-prizori sa reke i pokraj reka koji naravno da nisu tragali za fotografičnošću tih motiva, već za njihovom vizuelnom suštinom, dinamičnim i živim kretanjem koje se nikad ne prekida. RADOMIR STANČIĆ je pak na video-traci snimio jednu dugačku, statičnu sekvencu sa obale Dunava, koja se pri običnom posmatranju vidi samo kao jedan „zamrznuti” kadar, ali sa upotrebom jednog durbina odjednom se otkriva, u tom istom prizoru, mnoštvo pokreta i same vode, njene površine i njenih odsjaja. Ovaj impuls reke uhvaćen je u njenoj dvostrukoj pojavi – i kao večnog stanja načinjenog od bezbroj statičnih sekvenci, i kao večnog beskrajnog kretanja. 

Dva rada SAŠE JOVANOVIĆA – jedan umetnički predmet – slika „Skakač”, i niz boca napunjenih rečnom vodom sa originalno dizajniranom etiketom „Dunavskog anđela” čine dva kraja istog procesa. Vodica iz ovih flaša najpre je toliko izazovna da su je mnogi od posetilaca i probali čime su pristali na sugestivnu igru tradicionalnih rituala – nazdravljanja i krštavanja, dakle izvora života koji je očigledno istekao iz vode, i poput nekog skakača, jednog dana će neminovno u nju biti i vraćen. 

Mobili „Spavači” ANICE VUČETIć i po značenju i po svom izgledu potpuno su integrisani sa ovim izlagačkim prostorom. Naime, ove velike bele „larve” koje pulsiraju u dugim ritmovima uzdisanja i izdisanja kao da se tu nalaze oduvek i tek smo ih slučajnom zgodom otkrili u njihovom večnom snu, stanju hibernacije u kome čekaju neko drugo vreme, neki drugi univerzum možda, sa znatno boljim uslovima za opstanak. 

Radovi ovih umetnika, ovakvi, koje smo ovde naveli, poput nekih ceremonija postoje u jednom kratkom trenu na izložbama-projektima. Duboko u svom vremenu i po stvaralačkim intencijama, ova dela poput fragmenata realnog ili umetničkim fikcijama, postaju pravi belezi i njihovog prostora i njihove epohe. Nakon izložbe, ti belezi ostaće jedino u našem sećanju. Kao u ostalom i sve drugo. 

Jovan Despotovic 

Stara barutana, (Kalemegdan), Beograd,1995