Boško Atanacković – Traganje za formama modularnog bujanja

Poetike plastičkih umetnosti prošlog, XX veka, pokazivale su jedinu stalnu konstantu – potrebu da se menjaju ili po sopstvenim razlozima stvaranja novih oblika, ili prema zahtevima opštih stilskih kretanja, koji nisu uvek odgovarali čistim estetičkim konpetima, niti stvaralačkim propozicijama, već u velikom broju slučajeva, upravo vanumetničkim podsticajima ili izvorima imaginacije, kreacije, volje novog oblikovanja, potrebe inovativnog i izražavanja nekog autora. Primera za takav umetmički rad u njenoj dugoj povesti ima izuzetno mmogo, a naglo bujanje takvih upada u polje čistog stvaralaštva koincidiralo je sa račvojem bilo egzaktnih, bilo humanističkih nauka, a protekli vek zapiravo i vrvi takvim primerima prožimanja na različitim znakovnim, ontološkim, fenomenološkim, semantičkim i mmogim drugim nivoima. Štaviše, za neke estetičare, kritičare i istoričare umetnosti XX veka ona je upravo nerazumljiva ukoliko se u dovoljnoj meri ne razumeju u te, stvaralaštvu komplementarme nauke, jer se uz pomoć njihovih tumačenja dolazi do potrebnih znanja, podataka, uzroka, ishodišta, i uopšte razloga jednog velikog dela ove vrste stvaralačke aktivnosti. 

Primer rada slikara, vajara, grafičara, konstruktora Boška Atanackovića paradigmatičan je za pomenutu vrstu tumačenja razloga i ciljeva umetničkog stvaralaštva i tokom najnovijeg perioda. Malo upoznavanje sa njegovim školovanjem, koje je dakako teklo paralelno – i u umetničkoj školi ali i sa jednim od tehničkih fakulteta (štoo se detaljnije može videti iz autorove biografije), pokazalo je, imajući u vidu prikazane kreativne i estetičke rezultate, ponajpre, u formama-konstrukcijama, vrlo visoki stepen približavanja, u nekim slučajevima čak i objedinjavanja ova dva, za Atanackovića, toliko značajna polazišta u umetničkom radu. Njegova znanja i iskustva kao inženjera vazduhoplovstva, te diplompranog slikara (i to u klasi umetnice, akademika Ljubice Sokić koja je vrlo snažno obeležila epohu poznog modernizma srpskog slikarstva XX veka, pokazujući timr zavidnu vitalnost uprkos snažnim udarima mnogobrojnih avangardnih pokreta s početka veka, te primera radikalne i antiumetnosti njegovom sredinom, sve do konceptualizma i postmoderne na kraju tog stoleća) toliko su se isprepletala, da je gotovo potpuno isključeno slobodno, laičko, pa čak i striktno (konzervativno) kritičarsko tumačenje ovog opusa, sa mnogobrojnim specifičnim karakteristikama koje su izgradile jedan svet oblika, nastao po vrlo određenim zakonitostima, istovremeno i konstruktivnih propozicija jedne stroge naučne discipline kakva je vazduhoplovna tehnika u kojoj, prema definiciji, nema proizvoljnog, na mašti zasnovanog improvizovanja, po najmanje uobičajenih umetničkih sloboda. Kada započnemo analizu i objašnjenje radova Boška Atanackovića odmah, na samom početku, mora se istaći ono što je najočiglednije – a to je princip konstruisanja ovih formi na čistim zakonitostima matematičkih, modularnih, izbalansiranih (gotovo istovetnih) delova, koji u striktno određenom poretku radijalno bujaju u različitim pravcima, duž mnogih tačno programirajnih linija, polazeći iz jedinstvenog jezgra ispunjenog dovoljnom količinom produktivne energije koja zrači okolnim prostorom, a koju autor jednim delom prepoznaje i sledi, a većim kreira prema zakonima eststike koje dakako vrlo dobro poznaje i koristi gradeći jedan autonomni autorski svet vrlo redak, ne samo u jugoslovenskoj već i svetskoj umetnosti. Tako izgrađeni prostori, trodimenzionalni modularni sistemi nastali od aluminijuma, bronze, mesinga, livene plastike, keramike ili drveta, dobijaju kasnije i svoje pandane u dvodimenzionalnim ravninama različitih podloga: u uljanim slikama na lesonitu i grafikama izvedenim u tehnici serigrafije. Time je potpuno zaokružen, za ovog autora, jedan specifikovani sistem prostornih i površinskih vizuelnih predstava koji ne samo da grade, već su u izložbenoj postavci predstavljeni kao potpuni sadržinski, značenjski, znakovni, predmetni ambijent promenljivih vizielnih efekata, ali konstantnih estetičkih oblikovnih osobina. 

Energetski sistemi začaureni u inicijalnim jezgrima Atanackovićevih komplikovanih konstrukcija, od vizuelne predstave, pažljivijim posmatranjem, postupno i razložno prerastaju u obilnije strukture nastale, kako smo već napomenuli, i po egzaktnim zakonima ali i na principima umetnički građenih formi. Taj dualizam, ili dvosmislenost, gotovo zagonetnost i začudnost ovih radova, na vrlo ubedljiv, dakle, utemeljen način, demonstriraju jednu nesvakidašnju kreativnu imaginaciju, podložnu ne samo proverama na primarnom planu – u domenu i efektima subjektivnog plastičnog i vizuelnog stvaralaštva, već i u sekundarnom (ili posledičnom), tehnicističko-konstruktivnom rezonu, prema objektivnim zakonitostima koje se u ovom slučaju razumeju i kao otvaranje novih puteva umetničkog rada, prečesto zakrčenog, pa i zatvorenog, iz razloga samozadovoljstva, čak izrazito neopravdane autozaljubljenosti kojih su malobrojni umetnici tipa i senzibiliteta Boška Atanackovića itekako svesni. Tu treba tražiti osnovne podsticaje, razloge i motive njegovih, do najmanjih detalja, osmišljenih traganja za ovakvim formama modularnog bujanja. 

Jovan Despotović 

Galerija likovnih umjetnosti Republike Srpske, Banja Luka, 2002