Marko Kušić – Rehumanizacija slikarstva

Moguća, su sasvim uopšteno govoreći, samo dva ishodišta slikarskog čina kako je pokazala umetnost XX veka: figurativno, odn. predmetno, kakva je uostalom bila celokupna povest slikarstva do ovog stoleća i apstraktno, tj. bezpredmetno kada su vizuelna sredstva izražavanja postepeno ali potpuno i konačno iz mnogih razloga eleminisali bilo kakvu predstavu realnog objekta iz plastičkog prizora. Tradicionalna kritika je ovaj neminovni umetnički proces svojstven pre svega modernizmu, dočekala sa krajnjim neraspoloženjem, a mnogobrojne primedbe i zamerke osnovano su se odnosile na to kako je umetnost sa pojavom apstrakcije izgubila svoj ljudski karakter, kako je dakle samu sebe dehumanizovala aludirajući pre svega na to da su sa predmetom iz likovne umetnosti odstranjeni i čovečiji lik i njegovo telo na čemu je zaista i počivao ogroman deo dotadašnje istorije umetnosti (portreti, aktovi, figurativne kompozicije itd.) 

Ovaj problem je često intrigirao stvaraoce koji, iako im je slikarski temperament išao drugačijim ili novim kreativnim putevima, ipak nisu ostajali ravnodušni prema neumitnoj sudbini nestajanja ljudskog lika u savremenoj umetnosti. Tako postoje brojni primeri tzv. graničnih slučajeva gde je apstraktni jezik slikarstva doveden do same ivice, do one formalno-plastičke postavke, koja je manje ili više otvoreno asocirala na određenu prirodnu datost, na neki realistički podatak koji ipak može biti uočen u delu makar kao sasvim labava vizuelna ili perceptivna veza sa stvarnim izgledom spoljašnosti. U takve, u osnovi oslobođene stvaraoce od realizma, ali istovremeno i još uvek na vrlo vidan način zainteresovane za ljudsku predstavu, spada i mladi beogradski slikar Marko Kušić.

I gotovo poput svojevrsne male povesnice problema koji smo naveli, Marko Kušić je na ovoj izložbi u dva osnovna ciklusa uljanih slika (koji su opet podeljeni u još po dve serije zbog

očiglednih izražajnih razlika) zapravo predstavio jedinstveni kreativni kredo duboko uronjen u fundamentalnu sudbinu smisla samog slikarskog čina očigledno uznemiren njego-vim aktuelnim ishodom. Apstraktnim putem Kušić se kreće uporedo – koloristički i monohromatski, baš kao i figurativnim: u jednom ciklusu tematski izazov mu je ljudski lik, vrlo redukovan, sveden tek na datosti obrisa a u drugom to su takođe jednobojni (tek na valerske vrednosti i kontraste) oblikovani podaci dovedeni na osnovni utisak koji omogućava posmatraču da vidi ljudsko telo. 

Ciklus načinjen u stilu kolorističkog ekspresionizma pokazuje da je Marko Kušić slikar-ski znatno senzibiliziran za čiste bojene odnose u čijim je magmama i vrtlozima prona-lazio ona sazvučja koja na gledaoce deluju punom vizuelnom energijom pokrećući u njima ista ili slična osećanja za smisao i vrednosti ove vrste kreativnog čina. U drugom ciklusu apstraktnih monohroma, u njegovim mrkim sazvučjima, Kušić već govori dramom svetlo-tamnih kontrasta koji se čitaju kao čiste projekcije spoljašnje zbilje (inače su ovi radovi uglavnom nastali tokom NATO bombardovanja Jugoslavije). 

Duh ovog dramatičnog vremena nemoguće je izraziti, makoliko adekvatna ekspresivna sredstva da se koriste, isključivo idiomima bezpredmetnog slikarskog jezika. Otuda uporedo sa pomenutim cikpusima radova Marko Kušić pokazuje i potrebu da se obraća čoveku, njegovom izgledu i sudbini čime bi direktnije, ali ne menjajući zapravo slikarski rukopis, svedočio o individualnim ali i o kolektivnim duhovnim, intelektualnim, emocionalnim, mentalnim i dr. ishodištima. Dakle i u ovom slučaju Kušić uporedo radi dva serije takođe monohroma – jedna se okreće ljudskom liku koji ostaje zatamnjen ali u čijim izobličenjima posmatrač naknadno može da uiiše vlastite utiske, dok je druga bazirana na ljudskoj figuri i nastala je iz crteža (takođe pokazanim) u kojima se može ponajbliže raspoznati i rastumačiti njegov slikarski postupak. 

Možda je za kraj, sažimajući iznete detalje u jedinstvenu celinu, potrebna još samo napomena o jednoj čoveku istinski posvećenoj vizuelnoj kulturi ovog mladog autora koja se u ovim komplementarnim i paralelnim serijama radova što proizilaze jedan iz drugog, nastavljajući se, prekidajući i preklapajući, u kojima delovi iste slikarske akcije slobodno prelaze iz ciklusa u ciklus, slaže u zaokružen slikarski svet duboko rehumanizovane aisšrakcije koja je pre svega prožeta zakonima plastične estetike, ali isto toliko i mnogim znacima njegovih samoupitnih načela o smislu, sudbini, cilju, svrsi današnjeg stvaralaštva. A ovo bi sasvim lako moglo biti i konačni, vrlo dugi umetnički put Marka Kušića. 

Jovan Despotović 

Centralni klub Vojske Jugoslavije, Beograd, 1999