Marija Pavlović – crteži

Problem transpozicije vizuelne senzacije u estetici umetnlčkog dela ovog veka bio je zapravo temeljni postulat na kojem je sve izgrađeno: njegova struktura, semantika, forma… Zapravo je već impresionizam destabilizovao tradicionalne piktoralne fenomene u delu likovne umetnosti razgrađujući formu predmeta prema naučno postavljenlm propozicijama optike. Tada začeti dekonstruktivni procesi mogu se gotovo kontinuirano pratiti kroz ceo XX vek, od kubizma, futurlzma i konstruktivizma u periodu Istorijskog modernizma do ekspresionizma Bazelica i novih divljih u umetnosti osmdesetih godina, dakle sve do epohe postmoderne koja je obeležila sam kraj stoleća.

Danas nimalo nije neprirodno da stvaraoci, pogotovo oni koji tek stupaju u umetnički život, posegnu za prebogatim vokabularom modernlh, savremenih ili aktuelnih plastičkih idioma dakako dodajući im vlastiti kreatlvni znak, značenje i oblik koji Imaju specifična obeležja trenutka u kome nastaju. Jedan od tih tragalaca za drugačijom formom i nakon svih poznatih dovršenih inovativnih procesa umetnosti koja joj je predhodila u kraćem ili dužem istorijskom razdoblju svakako je i Marija Pavlović, slikarka koja se danas najuspešnije izražava tehnikom crtanja. Serija crteža neuobičajeno velikog formata za tu disciplinu nastala tokom ove gpdine ima sve bitne karakteristike – one koje smo dosad pomenuli, jezika najnovije umetnosti. Za Mariju Pavlović slikovni prizor na crtežima-radovima nije produkt nekog inspirativnog vizuelnog podsticaja već posledica složene plastičke operacije tokom koje ona razgrađuje određeni, tematizovani vizuelni sadržaj. Može izgledati kako je ona opsednuta predmetlma i formama koji se nalaze na automobilskim otpadima, dakle, na grobljima ovih nekadašnjih vrlo istaknutih simbola progresa, ali to je tek uzgredni utisak koji zapravo gledaoca treba da uputi ka dubljem smislu njenih likovnih prizora. U tim dekomponovanlm masama, i površinama koje su dovedene na samu ivicu apstraktnog (ali koju granicu ona dosad nije prekoračila mada se neki njeni crteži mogu gledati u više položaja, što se na samom početku bezpredmetne umetnosti dogodilo i samom preteči – Kandinskom) višestruko su prepleteni, preklopljenl sa vidno naznačenom osobenom poetikom koja od propadanja stvara novu kreaciju, od fizičkog uništenja artificijelno uskrsnuće, od materijalnog kraja jedan novi umetnički početak.

Sa jedne strane tumačeći gledanje na umetnost sa distance jednostavno je jer se uglavnom, a u nekim slučajevima I konačno, znaju dominantnl fenomeni i njihovi glavni protagonisti, s druge, promišljanje onih pojave koje upravo sada nastaju pred našim očima neminovno upozorava na moguću opasnost otklona kritičkog estetizovanja. No, upravo u tome i leži uzbudljivost one delatnosti koja se bavi recentnim stvaralaštvom, sa podrazumevajućlm rizikom pridodavanja značenja kompleksu sadržaja u poetici prizora. Rezimiranje u takvim slučajevima stoga mora biti ekonomično – upravo onoliko koliko je potrebno da se ono uskladi sa ekonomijom upotrebljenih plastičkih sredstava koja se opisuju i tumače.

Otuda za kraj sasvim kratak zaključak kako nas ovim crtežima Marlja Pavlovlć zapravo upozorava na relativizam po kome ništa u prirodi nije toliko ružno da ne bi moglo biti apsolutizovano kao istinski lepo u umetnosti. 

Jovan Despotović

Galerija savremene likone umetnosti Niš. Niš, 1998, Likovna galerija kulturnog centra Beograda, Beograd, 2000