Miško Šuvaković: Rad 1980-1981, Prostori

Delatnost Miška Šuvakovića (rođen u Beagradu 1954) kad se ima u vidu njegova umetnička aktivnost odvija se u nekoliko specifičnih vidova: do sada nam se on raznim prilikama predstavio kao konceptualni umetnik analitičke linije, teoretičar rada umetnika bliskih opredeljenja, a u poslednje vreme i kao kritičar koji se organizovanjem i priređivanjem izložbi, predavanja, rasgovora i sl, koncentriše na objašnjenje prirode jednog vida jezika nove umetničke prakse. 

Ovom, drugom samostalnom izložbom Miško Šuvaković tekstom, crtežom,  fotografijom,  predmetima,  uvodnim predavanjem ukazuje na primer jedne istraživačke umetnosti (u  smislu K.G.Argana) u  širokom rasponu od teksta do objekta koja podrazumeva analizu  radnog procesa i aktivnosti od nivoa iskaza do nivoa preispitivanja, pri čemu je ispoljena težnja za definisanje vlastitog područja delovanja u domenu strukture  prostora i njegove  funkcije. Kao metod uspostavljen je model logičko-matematičkog odnosa rada i teorije;  ishodište ovakve aktivnosti je u osnovnim formama umetničkog dela i iskaza koji su u funkciji analize jezika i prirode umetnosti. 

Njegovi umetnički predmeti su posledica istraživanja procesa formulacije geštalta mentalnih struktura u različitim uslovima ponavljanja elemenata i njihove progresije. Mantalno se ovde uvodi jednim delom preko geštalt teorije, tj. svojstrima piho-fenomnološke relacije. Izloženi  objekti su nastali kao težnja ka strukturisanju elemenata u ralacionoj  i pojavnoj organizaciji prostora.  Sam model rada je veštački fenomen ili model veštačkog fenomena zasnovanog na deminaciji teorije “dobrog oblika” ili, u terminima analitičke matematike, u numeričkim serijama. Važan element je sama percepcija prostora koja se istražuje preuzimanjem poznatih veštačkih modela: struktura, geštalt, idealni tip, dobra forma, itd. 

Polazna pretpostavka ovog delovanja je teza da se prostor može razumeti kao sistem relacija rapoređenih sadržanih stvari. Ili, prostor je sistem elementa koji su pođređni celini te se zbog toga mogu ponašati i istraživati jedino na osnovu zakona tako usložnjene celine na planu fizičkog i vizuelnog. Stoga izloženi trodimenzionalni radovi “Prostorne konfguracije”  određuju sam kralitet prostora kao celine na oba plana. I, ako su prostori puni rasličitih značenja, ona se svode samo na ona koja proislaze iz sasvim određene  psiho-fizičke  organizacije upotrebljenih materijala koji ga ukazuju, a ne iz pojmovnog zasnivanja. Razlog ovome je, kako Miško Šuvaković kaše: “ustanovljavanje jezika savlađivanja distance  subjekt-objekt”, ili prevazilaženje podvojenosti bića i nebića, nas i okoline u širem fenomenološkom smislu. 

U teoretskom delovanju,  koje bismo zbog oćiglednih razlika u odnosu na nobičajeni pristup mogli nazvati metakritičkim, Šuvaković  se ne bavi istorijom umetnosti po sebi već samim delima kao njenim činjenicama. Uslov zalaženja “s one strane” kritike likovne umetnosti je  zauzimanje stava bez predrasuda (svojtsvenih istoričarima umetnosti) i kompleksa (bez “dobre  škole”) prema neposrednom umetničkom nasleđu koje ga zanima i na koje se oslanja (apstrakcija dvadesetih godina). Ovako postulirane osnovne teze o istoriji umetnosti sigrno da tradiciomalno odnegovanom uhu kunsthistorika zvuče kao prava jeres; nesporazum se nalazi u dogmatskom stavu istoričara umetnosti koji se prema mrtvom fondu dela odnose kao prema primerima nepromenljive i vrhunske umetničke istine, dok se nova kritika  (nije slučajno da   je potekla od samih umetnika) prema njima odnosi kao prema živom materijalu koji treba da se razume da bi se kritički i stvaralački prevazišao. Jedan od načina le da se zameni objektivno saznajni (estetski) predmet mentalnim strukturama u kojima se umetničko delo događa/stvara. Šuvakovićevi radovi bilo da su realizovani u materljalu, bilo na nivou  koncepta, samo su delatna polja u kojima sama umetnička praksa ispituje fenomenologiju unutračnjeg i spoljašnjeg mentalnog prostora. Kod njega se zapažaju napori ka analizi odnosa sopstvene metode stvaranja posebnog visuelnog fenemena kao transcendentalnog plastičkog jezika, posebneg vizuelnog fenomena izvan ili pre umetničkog dela ili delovanja kojim se  ono finalizuje i prostornih mogrućnosti eksplikacije ideje. Za Šuvakovića, umetnost omogućava sticanje iskustara kroz interakciju praksa/delo, što je jedan mogući model autonomnog i racionalizovanog sistema istraživanja vizuelnih prostornih fenomena. Pojam rada zamenjuje pojam dela što je dovelo do njegove dematerijalizaci je; ova zamena je shvaćena prvenstveno kao izraz nove strategije analitičke pozicije. 

Ukazivanjem na referentnost ovog rada devodeći ga u vezu sa nizom autora različitg porekla:  filozofa, lingvista, psihologa i umetnika, Darko Hohljec je u katalogu istakao pretpostavke za razumevanje Miška Šuvakovića i njegovog rada. Određujući mu duhovno poreklo, ukazao je na teoretsko ishodište u logičkom pozitivizmu, analitičkoj filozofiji i strukturalnoj lingvistici. U korenu njegovog analitičkog smera je iskustvo umetnika čija je umetnička praksa postala teorija (Kle, Maljevič) i bitna mu je pretpostavka auterefleksija, tj. koncentracija na rasumevanje i objašnjenje prirode, ciljeva i metoda rada. Rezultat je određen način mišljenja i ponašanja keji se odvija u dva plana: istraživanje/problematizacija prirode umetnopti i analiza sopstvenog rada kojom postaje srestan njegovih pravila.  Pri ovome se koristi veštačkim  jezičkim modelom koji je moguće definisati na sleđeći način: “Formulišem određenu logiku, biram sredstva (medij, model),  rešavam postavljeni problem, rešenja prilagođavam odgovarajućem procesu komunikacije, iz celine procesa isvodim specifikaciju iskustva”. Ova formulacija se prevodi na dva plana: planu govornog-pisanog  jezika koji je sveden na osnovne iskaze, i na planu vizuelnog modela čiji su osnovni elementi tačka, linija i površina.  Na oba plana Šuvaković se koristi metodom redukovanja, tj. svođenja do primarnih formi. U samom delu upotrebljena je kombinacija koju čine tekst, crtež i fotografija čija je opšta shema: 1) narativni model (fotos, tekst koji daje osnovne propozicije, intencije i etiološku  zasnovanost),  2) simbolički model, odn. crtež sintatičke vizuelne strukture, 3) literarni model koji čini deskripcija doživljaja psihičkog i egzistencijalnog stanja. U spoljašnje podsticaje Šuvakovićevog rada Hohnjec navodi knjige, razgovore, uslove u kojima se odvija život, istraživanje istorije umetnosti (posebno postmimetičke), preispitivanje kultura. Korišćenje duhovnih tradicija bes predrasuda, vođeni svojim unutrašnjim čulom u istraživanju/korišćenju filozofskih sistema i iskustava različite provenijencije, karakteristično je za autore  konceptualne i postkonceptualne umetnosti koji su dospeli do sadržaja isvan granica dosadašnje umetnosti. Kao zaključak Darko Hohnjec ističe da je proces dolaženja-k-sebi, samo-svesti, nužan elemenat rada ‘umetnika koji je živ’.

 

Jovan Despotović 

Student, Beograd, 7.4.1982, s. 12 

(Napomena: tekst je prenet iz rukopisa; objavljeni je delo urednika Željka Simića sa ’zabavnim’ komentarima u naslovu, podnaslovu i međunaslovima.)