Jarmila Vešović – Magistarska izložba kao lekcija

Magistarska izložba Jarmile Vešović (1954) u Galeriji Fakulteta likovnih umetnosti pokazuje nam slikarku iz onog kruga najmlađih stvaralaca koji svojim delom zalaze u okvire osnovnih tokova savremenog slikarstva. Kod ovakvih autora jasno je istaknuta subjektivnost u stvaranju ličnih vizuelnih sistema kojima oni prevladavaju školske umetničke pouke i kreću prema oslobođenom shvatanju u odnosu na uzore koji su bili normalni uslov umetničke nastave. Načini dostizanja ovih prenaglašenih zahteva mogu biti različiti, ali se uvek stiču u jednoj tački: gledanje na primerna zbivanja u likovnoj umetnosti za ove autore znače jasnu svest o sopstvenim oblikovnim koncepcijama i znače izrazito individualna stvaralačka stanovišta koja se već u prvim radovima kasno manifestuju. 

Može biti da će se jednom sadašnja klima stvaralaštva objašnjavati i time da je ovih godina izvršena i neka promena u samom načinu školovanja umetnika na akademiji, jer očigledna je činjenica da upravo odatle dospevaju umetnici koji svojim radom zahvataju u problemske oblasti aktuelnog likovnog izraza. Verovatno da je rano da se detaljnije govori o uzrocima ove promene, o uzrocima akademskog otkravljivanja, ali bi se u opštim crtama moglo izneti osnovno tumačenje: jedan broj profesora jasno je razumeo da je današnje vreme — vreme zbilja najslobodnijeg mogućeg kretanja po uzorima i totalno neobavezujućeg odnosa prema istorijskim umetničkim vrednostima, pa shodno tome, i da je evidentna izlišnost svakog insistirainja na određenim konceptima stilskih sistema. To praktično znači da su oni odustali od uobičajenog pedagoškog standarda i obrazovnih metoda koje su danas zbilja bez značaja. Zatitm, neki mlađi nastavnici su po sopstvenim slikarskim iskustvima u bliskim oblastima današnje stvaralačke atmosfere, što podrazumeva da oni aktivno podstiču upravo ovakve stavove umetnika. I na kraju, otvaranjem Galerije FLU dobijen je prostor koji omogućava uvid u trenutna odmeravanja stvaralačkih snaga na akademiji, te je tako izlagačka delatnost ove škole postala velika prilika i obaveza. 

IZOŠTREN SLIKARSKI OSEĆAJ 

Što se tiče odnosa Jarmile Vešović prema samim školskim poukama, sasvim je izvesno njeno polazište u Beogradskoj slikarskoj školi po formalnim elementima koji grade njenu sliku i koji su na liniiji kontemplativnog stanja jasno struktuirane slikarske površine. Ona sasvim dosledno ovakvim zahtevima pristupa delu sa vrlo velikom koncentracijom na kompoziciju, odnose površina, strukturnom usmeravanju snopova vertikalnih, horizontalmih i kosih paralelnih poteza četkom, kao i mestimičnom ovlašnorn konturom kao poslednjim dalekim ostatkom percepcije predmetnog sveta predložaka. Stiče se, takođe, snažan utisak da ona poseduje izrazito slikarsko osećanje za apstrahovanje sporednog i svođenje na jedan ili dva elementa kao središta oko kojih se slika dalje razvija. Ova njena vrsta poluapstrakcije ne zasniva se jedino na ostacima tradicionalne geometrijske apstrakcije Iokalnog porekla, već više na izrazito personalnom karakteru organizovanja optičkog polja koje je duboko usađeno u njeno psihološko iskustvo. Tokom ovog postupka ona teži promišljenoj, jednostavnoj upotrebi redukovanih slikarskih sredstava. Međutim, ovo je samo osnovni plan slike na kome se daljim postupcima ona odvaja od pomenutog uzora i otpočinje iskazivainje naglašeno privatnog umetničkog sadržaja. 

Polazeći od rigidne logike prostonih odnosa, od kojih, kako smo videli, stvara fokusnu strukturu slike, Jarmila će u nju utkati one nemerljive količine i odnose vizuelnih senzacija, izlučenih iz izoštrenog slikarskog osećanja. Neka naročita vibrantnost i punoća zvuka

mekog i gustog rastera izvire iz ovih slika, lomi se kroz prostor u jednom isprepletanom nizu talasa, tako da izgleda kao da je prostor izložbe ispunjen nizovima nevidljivih veza. Ovi, naročito snažni, dinamički ritmovi narušavaju postojeću čvrstinu i objektivnu granicu površine platna, te se po inerciji rasprostiru u prostoru. 

PROVIDNI AKVARIJUM KROZ KOJI SE VIDI DALJE 

Ako smo rekli da se ovo slikarstvo temelji na mentalnoj aktivnosti raščlanjavanja površina, što je blisko geometrijskorn duhu, mora se reći i to da Jarmila nadalje, kao velom senzualnih niti veoma ličnog hromatskog doživljaja, prekriva polazne predloške. Iz izrazitog osećanja unutrašnje strukturne logike, preko projektovanja kroz sopstvene kolorističke filtere, dospeva do treće karakteristike ovog, na prvi pogled jednostavnog, slikarskog sistema. Naime, njen rad grubog materijalizovanja osnovnim pigmentnim sastojcima bezobzirno potčinjava dubinu slike i njenu prozirnost. Monohromnost, skoro »neobojenost« slika treba da omogući pogled kroz: »staklo, vodu, granje, ili, bilo koju drugu poriznu strukturu«, ili, »providni akvarijum kroz koji se vidi dalje« kako u predgovoru kataloga piše Bojana Burić upućujući nas u samo jezgro poetike Jarmile Vešović. 

Ovom prvom samostalnom izložbom Jarmila Vešović nam je u jednom potezu jasno predočila koji su neki od problemskih aspekata sadašnjeg trenutka likovne umetnosti. A ako se, možda, ovaj »pluralizam« tokova čini komplikovanim i nerazumljivim, usled bogatog zbira sadržanih elemenata, ova slikarka to nerazumevanje efikasno otklanja isključivo samom slikarskom praksom prema ponovnom materijalizovanju umetničkih ideja, kao opšte karakteristike ovog perioda. 

Jovan Despotović 

Student, Beograd, 15.12.1981, str. 15