Drugi pejzaž

Neke konstantne teme likovih umetnosti koje su istrajavale kroz sve dosadašnje istorijske periode, danas ponovo privlače pažnju savremenih autora. Problem odnosa prema postvljenoj temi, a u slučaju ove izložbe reč je o pejzažu, nekog savremenog umetničkog delovanja, obuhvata posve različita rešenja i oblikovne formulacije: upravo je na tim disparatnim karakteristikama insistirala Jasna Tijardović, autor ove izložbe. Ambicija ovakve ekpozicije je da ocrta autentične autorske pozicije dvadesetak jugoslovenskih umetnika iz Zagreba, Novog Sada i Beograda koji rade u različitiim medijima: klasičnom, kakva je slika, koja u nekim slučajevima beleži stilska i tehnička pomeranja prema aktuelnim radnim postavkama, zatim, u crtežu korišćenom kao umetnička disciplina, ili kao primenjena vizuelizacija u strip-delatnosti, i napokon, primerima različitih pristupa u fotografiji. 

Evidentnu razliku u polazištima autora ocrtavaju i njihove različite namere na osnovi zajedničkog sižea: ova tematska koherentnost kao podloga za eksplikaciju stilskih iskaza i objašnjenja raznorodnih plastičkih stanovišta, osnovna je intencija izložbe. Dovođenje u neposrednu relaciju različitih struktura kakve su antimodernističi pejzaži i neki primeri slikarstva Novog prizora, na prpnicljiv način ukazuje na posebnost u zadatom okviru, a zapravo su i nastavak diskusije o pitanjima modernog i anti-modernog. I dok se kod R. Penezića ne zapaža pomicanje od mimetičkih prizora obavijenih fabulacijom romantičarske provenijencije ili, kod K. Bunuševca koji deluje sa marginalne pozicije jednog novog artificijelizma, dotle kod grupe Alter imago vidimo sasvim drugačiju poziciju građenja fragmentarnog prizora: kod M. Prodanovića naracija je u prvom planu, ispred piktoralnog stanja dela; kod N. Alavanje, T. Lušića i naročito kod V. Nikolića prizor je izraz oslobođene pikuralnosti koja potiskuje literarnost i ostale sadržaje — što je jedan od vidova Nove slike. Bliski ovakvom shvatanju primarnosti slikovnosti nad ostalim elementima su i sofisticirani pejzaži T. Musovića i N, Barišić. Striktnoj materijalizaciji piktoralnog prizora približavaju se i radovi M. Krešić koji su podstaknuti oniričkim sadržajima, ili simboličkim projekcijama kod E. Šubert, dok su kod B. Beban, M. Ercegović i A. Ševčik ikonografski, poetski i intimistički sadržaji sadržani u maniru strip-tehnike. Sudbinu promenjenog statusa pejzaža u vizuelnim umetnostima odražava i strip: kralolik je tu samo dekor, okvir za radnju koja se opisuje u slučaju B. Kerca, R. Miloševića i Ž. Paheka. Pejzaž kao mizanscen glavnog sadržaja shvaćen je i kao pomoćno sredstvo u foto-radovima, bilo da je on neutrala pozadina kao kod G. Matić, ili je funkcionalizovan kod V. Tomovića, ili je centralni motiv i sadržaj kod N. Belajčića. Krajolik se danas upotrebljava i kao podloga da izrazi individualna i autohtona plastička stanja u radovima R. Hiršla, M. Mandića i R. Stepanović. Sasvim posebno mesto zauzimaju i pejzaži G. Đorćevića, umetnika čija je skstremna ironičnost zatvorila krug problema ove izložbe do krajnjih kansekvenci i apsurda destabilizujući uvrežena shvatanja o statusu savremenog umetničkog predmeta. 

Po ovoj medijskoj i stilskoj raznovrsnogti radova može se izvući zaključak da danas nema ni govora o tome da je striktno tematsko uokviravanje unutar žive umetnosti moguće, bilo stilsko i formalno kako je to bio slučaj u klasičnim periodima istorije umetnoti, bilo da se, pak, može prihvatiti da je siže ograničavajući faktor što je dominiralo u većini pokreta modernnističkih pravaca. Istovremena zaokupljenost autora posve drugačijeg umetnočkog  stanovišta, pitanjem dalje sudbine umetničkog objekta i ishodišta umetničke ideje u konvulzivnom pariodu preplitanja bez dominantnih koncepcija, zapravo je znak koji ovu izložbu promenjenog, ili drugog pejzaža, ispoljava nekim novim simptomima postmodernističkog porekla. 

Jovan Despotović 

Politika ekspres, 13. 7. 1983, srt. 8, Treći program Radio Beograda, Beograd, 18. 7. 1983