Svi pravci

Jugoslovenski crtež 1900-1940 

Otvaranjem Galerije-legata Milice Zorić i Rodoljuba Čolakovića 1980. godine, Muzej savremene umetnosti u Beogradu je dobio izvanredno pogodan prostor za izlaganje onog materijala koji poseduje u svojim kolekcijama, a koji iz najrazličitijih razloga nije uvek dastupan uvidu štre publike. Muzej se zbog toga opredelio da takve radove pretstavi u tom prostoru kroz izložbe koje bi bile ili uokvirene madijskim sadržajem — tako su do sada priređene izložbe slika, grafika, tapiserija i crteža — ili, koncirane po problemskim kompleksima — poput izložbi »Srpsko slikarstvo 1920—1940″, „Neki vidovi jugoslovenskog crteža sedamdesetih godina”, „Poetski vidovi srpskog slikarstva 1930-1940″, da spomenemo samo nekoliko dosad održanih ekspozicija. 

Kako u stalnoj postavci Muzeja crteži nisu zastuljeni, osim nekoliko izuzetnih primeraka nadrealizma, cilj je izložbe „Jugoslovenski crtež 1900—1940.” (iz zbirke Muzeja savremane umegnosti) da pruži što potpuniji uvid u sadržaj fonda crteža. Namera je njena, istovremeto, i šire predstavljanje bogatog crtačkog opusa najznačajnijih jugoslovenskih umetnika. Pored dobro poznatih stilskih, tematskih i plastičkih promena koje su se odvijale u našoj savremenoj likovnoj umetnosti, a koje se mogu pratiti i u ovoj disciplini, s obzirom na to da crtež u svakom slučaju prethodi jednom zamašnijem zahvatanju slikarskim medijem, ova zbirka bi se takođe mogla podeliti i na prteže— pripremne radove za slike i grafike, ili skice za skulpture, pa sve do dovršenih i osamostaljenih crtačkih koncepcija, Na izložbi su zastupljeni crteži koji reprezentuju značajne faze pojednih ključnih ličnosti jugoslovenske moderne umetnosti, a posebnu vrelnost izložbe čine oni radovi koji su i danas retki primeri podudaramka sa istovremenim tokovima evropske umetnosti. Prikazivanjem stilskoih i estetičkih, a katkada i angažovanih i socijalnih uporišta četrdeset autora koji su obuhvaćeni ovom izložbom, celoveto je predstavljena panorama stvaralačkih ideja od realizma, plenerizma i secesije, preko malobrojnih primera avangarinih kretanja na liniji ekspresionizam, kubizam, konstruktivizam, sve do poetskog realizma i intimizma s jedne strane, i literarnih prosedea nadrealizma i socijalne umetnosti s druge. Dakle, zastupljeni su svi pravni, osim kolarističkog ekspresionizma, koji su pogodili modernu domaću likovnu umetnost, što je ujedno označilo i njenu stilsku otvorenost i zainteresovanost za najvažnije savremene koncepcije evropske umetnosti. 

Ovaj bogati period jugoslovenske umetnosti nisu obeležili samo mnogobrojni, zaista raznovrsni oblikovni zahvati u crtačkoj disciplini, niti samo tematsko i sadržinsko šarenilo, već i prisustvo zbilja najznačajnijih autora domaće umetnosti koji su bili nosioci najvažnijih   promena na krilu progresivne likovne postavke umetničkog predmeta. Da samo pomenemo one najuglednije: Nadežda Petrović, Ivan Tabaković, Miroslav Kraljević, Petar Dobrović, Sava Šumanović, Krsto Hegedušić, Oton Postružnik itd, koji sem što uokviruju granične godine ove izložbe od početaka jugoslovenske moderne sa kraja XIX veka do predratnih tematskih koncepcija političke umetnosti, takođe zauzimaju i pozicije sa kojih su kroz ceo ovaj  vremenski segment pridavali najviše moguće domete našoj likovnoj kulturi. Njihov značaj, sa stanovišta današnjeg poznavanja ovog rada kao i saznanja o kasnijim događajima na koje su oni svojim delom na mnogobrojne načine direktno uticali, omogućava da se u umetnosti ovog perioda prepoznaju vrednosti ravne evropskim uzorima poteklim iz velikih centara. Namere izložbi ovakvog tipa sustiču se i u takvim informativnim i edukativnim razlozima. 

Jovan Despotović 

Treći program Radio Beograda, Beograd, 1. 7. 1983, Politika ekspres, Beograd, 18. 7. 1983, str. 8