Ida Paničeli: ’’Kryptoniana’’

Autori što izmiču grupama 

Italijanska savremena likovna scena u poslednjih nekoliko godina ponovo je doživela snažnu afirmaciju zahvaljujući naglom poletu koji je iniciran Novom slikom. Jedan niz umetnika nametnuo se u međunarodnim okvirima kao nosilac osnovnog stvaralačkog raspoloženja, i u čijem je radu kritika zapazila elemente i znake novog pomeranja u samom medijumu koji je kasnih šezdesetih godina bio zapostavljen, zapravo potpuno zanemaren u godinama dematerijalizujućih kreativnih tendencija. Opšti naziv za ovu dosta heterogenti pojavu u Italiji je transavangarda koji je u upotrebu uveo njen centralni kritičar Ahile Bonito Oliva. No, kako se na ovom krilu savremenog izraza afirrnisao polet zasnovan na krajnjem subjektivitetu svakog pojedinog umethika, prirodno je da su se procesi u domenu novog slikarstva veoma razgranali. Autorska projekt-izložba pod nazivom Kryptoniana, italijanske kritičarke Ide Paničeli u Galeriji SKC u Beogradu, predstavlja potvrdu takvog stanja. 

Ida Paničeli je kritičarka srednje generacije, nekadašnji je učenik K.G. Argana, i sadašnji direktor u Nacionalnoj galeriji moderne umetnosti u Rimu. Afirmaciju na internacionalnom planu stekla je nizom problemskih i kritičkih izložbi iz oblasti moderne umetnosti, kao i prilozima u američkoj umetničkoj reviji Artforum. 

Kryptoniana je okupila trojicu firentinskih umetnika koji ne slede striktne transavangardne postavke, pogotovu ne one koji su teoretski dosta čvrsto formulisane. Tako je Lorenco Pezatini (najstariji od ove trojice, rođen 1944), nezadovoljan formalnim medijskim ograničenjima poznatih sredstava, a posebno oštrom podelom na kategorije slikarstva i skulpture, pronašao jedno novo sredstvo — naročito napravljenu nit koja zadovoljava njegovu osnovnu stvaralačku nameru da se nesputano kreće u graničnom prostoru izmedu slike i objekta. Instalacija koju je realizovao u Beogradu nastala je kao kombinacija tih niti, direktnog crtanja po zidu galerije i jedne neinhibirane imaginacije pune otvorenih i aluzivnih sadržaja. Đani Maloti (roden 1953) primer je umetnika koga zanimaju mogućnosti novih sredstva — videa — ali koje on ispunjava sasvim novim sadržajima iz ikonografskog repertoara slikarstva novog prizora. S druge strane, pažnja mu je usmerena ne prema očevima moderne umetnosti, kako je to danas najčešći slučaj, već prema njenim dalekim istprijskim pretečama: prema majstorima i zanatlijama orijentalnih sagova. Feliče Levini (roden 1956) koristi medij kao sredstvo diskursa o proživljenom iskustvu i najreprezentativniji je predstavnik umetnika čije je delo ,,do vrha” napunjeno značenjima i sofistikovano do krajnjih konsekvenci. On je takode zanimljiv i za identifikovanje smisla prodiranja u nove jezike koji ne daju prednost nijednom posebnom sredstvu, već smislu i znacima stalnog menjanja. 

Na opštem planu razumevanje ovako koncipirane izložbe otkrila je i polemički karakter koji je podvučen i u propratnom tekstu, prema unutrašnjim odnosima i značenju Novog slikarstva, kao i prema relacijama na liniji umetnik – kritičar što se iznova aktuelizuje. Pitanje karaktera savremenog umetičkog predmeta, njegove formalne postavke, značenja koja on sadrži i emituje, osobine plastičkog jezika, pokrenuta su sa ovom generacijom umetnika na kvalitativno nov način. Kritika i teoretska misao formulišu ove postavke zasad na dosta tradicionalan način. Diskurs o novoj umetnosti bremenit je sa fragmentima već poznatih modela što je izraz manirizma i hibridnosti samog njegovog predmeta na koji se odnosi. Ova izložba afirmiše ono ’skrivene’ tokove savremenog slikarstva koji stoje izvan samog trenda, izvan osnovne linije događanja i aktuelne promene, a koji vuku korene iz konceptualne umetnosti sedamdesetih godina. Izložba je i ohrabrenje onim umetničkim pokušajima kod kojih je interesovanje upućeno autorima što izmiču grupama, stvaraocima kpji se kreću po rubovima i koji sebe usmeravaju prema graničnim prostorima imaginarnog. U pvako odredenim okvirima danas se mpže zapaziti jedan novi vid kritičkog i stvaralačkog zbivanja. 

Jovan Despotović 

Treći program Radio Beograda, Beograd, 20. 10. 1983, Mladost, dodatak Galerija, br. 1, Beograd, 7. 11. 1983, str. 3