Zoran Popović – Nova ikonodulija, Axiomi

Salon Muzeja savremene umetnosti u Beogradu nastavio je praksu retrospektivnog predstavljanja rada umetnika iz domena Nove umetničke prakse. Ove godine na red je došla aktivnost Zorana Popovića koji ulazi u krug angažovanih stvaralaca sedamdesetih godina čiji je rad poprimio snažne ideološke konotacije. Osim toga, značajna je i njegova aktivnost na samom umetničkom planu gde je pribegavao raznovrsnim postupcima narušavanja materijalnosti umetničkog objekta. Razlozi za ovakvu praksu, pojednostavljeno govoreći, determinisani su različitim sadržajima — od načina umetničkog obrazovanja do mesta i položaja umetnika i njegovog rada u današnjem sociokulturnom ambijentu. Uz ovu, Popović je predvideo da se istovremeno održe još dve izložbe koje bi zajedno predstavile tri polja njegovog delovanja: oblast i temu socijalne umetnosti, koja nije realizovana, i jednu koja bi eksplicirala njegov osnovni rad Axiome u Galeriji Studentskog kulturnog centra koji predtavljaju kompleksnost njegovog izražavanja kroz crtež, grafiku, performans, film, teorijske postavke i dr. u žanru »Umetnost i jezik«. 

Zoran Popović je po završetku Akademije kratko vreme koristio različite grafičke tehnike kojima je i žapočeo afirmaciju umetnika. Potom je usledilo nekoliko crteža izvedenih pisaćom mašinom, metodom bliskom vizuelnoj poeziji. Period kasnih šezdesetih godina odlikovao se izrazitim estetizovanjem i insistiranjem na formalnim aspektima umetničkog dela koji su proistekli iz floskule o slobodi umetničkog izraza. Reagujući na takvo stanje Popović je ubrzo promenio pristup u svom radu uslovljavajući ga logičko-matematičkim, dakle, egzaktnim propozicijama. Istovremeno je promenio i medij opredeljujući se za film, koji je razumeo kao direktnu izražajnost a ne kao sredstvo jezičkih operacija; tada je snimio svoj prvi film »Glava-krug«. 

Potom je boravio u Njujorku gde se upoznao s nizom vodećoh avangardnih umetnika s kojima je delio slične ili iste poglede na savremenu umetnost. Tih godina Džozef Kosut i grupa Art and Language napuštaju svoje dotadašnje analitičke pozicije preispitivanja socioloških i ideoloških determinanti umetničke situacije u konkretnim istorijskim prilikama kada dolazi do poznatog osporavanja instituacionalnog sistema umetnosti. Do ovoga je došlo posle spoznaje da promene na jezičkom planu umetnosti nisu imale posledica na osnovni tok kulturnih zbivanja. Po povratku u Beograd, Popović je precizno locirao svoju kritiku zatečenog umetničkog stanja, razvijajući osobenu etičku samosvest i kritičko društveno ponašanje. 

S promenjenom klimom osamdesetih godina otvorile su se i nove mogućnosti za tumačenje umetničke aktivnosti Zorana Popovića. Na prvi pogled, čini se da se on vratio klasičnim sredstvima kao što su slika i crtež, koji spolja fingiraju striktna medijska određenja, međutim, sadržaj i značenje su se i dalje temeljili na delatnosti iz iz prethodne decenije. Slika je danas za Popovića, kao i tokom sedamdesetih, prostor na kome treba konstatovati »Smrt duše slobodne umetnosti«, kako glasi naziv nekih njegovih radova. Specifična ironičnost ovih radova i napadni erotizam koji namerno zapada u pronografiju, definitivno udaljavaju ova dela od mogućnosti uobičajenog formalno-analitičkog razmatranja. 

Raznovrsnim medijskim ili ideološkim postavkama rada Zorana Popovića koji se može pratiti na ovim dvema retrospektiva, usredsređeni smo na neke vidove umetničkog delovanja i sadržaja koji ovog autora danas nedvosmisleno postavljaju u oblast burnog umetničkog zbivanja direktno inhibiranog uslovima rada, života (dakle, egzistencije) i opštih kulturnih vrednosti karakterističnih za ovu sredinu. 

Jovan Despotović 

Treći program Radio Beograda, Beograd, 24. 10. 1983, Moment, br. 1, 5. 1984, str. 59-60