Edita Šubert i Nina Ivančić – slike

Ovogodišnji program beogradskih galerija ažurno je obuhvatio i nekoliko značajnih jugoslovenskih primera slikarstva novog prizora. Tako su u Domu omladine izlagali Jože Slak i Ferdinand Kulmer, u Sebastianu Đuro Seder i Andraž šalamun, a sada, na kraju sezone, u Salonu Muzeja savremene umetnosti zajedno izlažu Edita Šubert i Nina Ivanćić. 

Uobličavanje problemskog lika umetnosti osamdesetih godina, ili istraživanje po problemskim aspektima Nove slike, danas se odigrava u toliko različitih varijanti da je sasvim izlišno utvrđivanje jedne linije doktrine i u odnosu na nju, sporedne i marginalne slikarske iskaze, Međutim, jedan broj umetnika svojim se radovima postavio u samo središte plastičnih invencija netipičnom imaginacijom i promenama na planu forrne i tehnike, da je moguće u takvim radovima prepoznati centralne osobine aktuelnih likovnih događaja ovih konvulzivnih godina. Slikama Edite Šubert (1947) i Nine Ivančić (1953) pružena nam je prilika da u delu ove dve zagrebačke slikarke uočimo osobine koje su ih dovele u vezu sa atmosferom previranja individualnih stilskih stanovišta, a ujedno i da damo deo odgovora na pitanje plastčkog definisanja onoga što se naziva slikarstvom Nove predstave. 

Obe ove umetnice su već i u ranijoj praksi prošle kroz iskustva drugačijih slikarskih poetika i striktnih medijskih usredsređenja. Šubertova kroz prostorne instalacije mitskog i metafizičkog znaćenja, a Ivančićeva analitičkim postupkom svođenja slikarskog fenomena na njegove elementarne partikule. Pitanje prethodnih iskustava kod nekih umetnika koji čine glavni tok novog slikarstva nije bezpredmetno, uzimajući u obzir i to da je Nova slika bazirana na iskustvima dosadašnjih plastičkih i piktoralnih modela koji su inkorporirani u gestu umetnika novog talasa. Pitanje odgovarajuće forme ili mogućnosti pojedinih sastavnih delova slikarstva, potencirano je do tačke na kojoj se imperativno mora potražiti odgovor novom plastičkom formulacijom u direktnoj povezanosti sa mentalitetom brzih, fluktuirajućih i disparatnih promena, i uvek manje-više novih i dubokih zahvatanja u nisačim ograničene oblasti umetničkog delovanja. 

Edita Šubert je 1982. bila predstavnik Jugoslavije na Bijenalu u Veniciji i tada je izložila radove u materijalu na kome je intervenisala, na drugačiji način nastavljajući liniju izrazite manuelnosti prakse prema predmetima visoke plastičke i simboličke punoće. Individualnost i specifičnosti njenog doprinosa haotičnom liku ovog permisivnog istorijskog perioda, inicirale su takođe i promene na ovom krilu pod svešću da se u određenom trenutku dospelo do krajnjih ishodišta reduktivnih metoda, do kumulativnih tačaka mentalnih aktivnosti. Od tog momenta pažnja Edite Šubert fokusira se prema drugačijem plastičkom definisanju kod koga se uočavaju karakteristike koje ističu posebne razloge u odnosu na ranije modele slikanja, kao i u odnosu na istovremerne plastičke iskaze čija važeća značenja nisu dovoljno odmaknuta od tradicionalnih modela slikanja. I uistinu, njeni noviji veliki formati slika crne strukture i ovalnog oblika, prilagođeni su sadržajima slikovnih predstava primitivnih šara vanevropskih i arhajskih oblika, Što je u njenom slučaju kontinuitet zanimanja za religijsko i ritualno. Ovi fantasmagorični, zatamnjeni prizori, »poetski nosioci trauma vremena« (kako je utvrdio Marijan Susovski), nastali su na sredokraći figurativnog i apstraktnog, simboličkog i nadrealnog. 

Korak dalje u istom pravcu stalnog pomicanja stoje i najnovije slike Nine Ivančić, izrazitog predstavnika one generacije slikara koja unosi duh promene, nastale su tokom prethodne i ove godine, ispoljavajući prve simptome prevladavanja stanja nestabilnih poetskih koncepcija na sublimnoj formulaciji slikarske prakse posle godina analitičkih postupaka i dekorativnih dezena slikarstva nove predstave. Od razuđenog stanja prethodnog perioda u kome su u polju slike konfrontirani različiti slikarski zapisi, uočava se pomeranje prema punijem doživljaju plastičke i slikovne predstave u odnosu partikula amorfnih kolorističkih ploha. Ovo je uslovilo i zamenu postupaka slikanja potezom i mrljama do potpunijeg nanošenja boje od »strukture obojenih polja« do kompozicije i odnosa, I sve do rigidnog piktoralnog statusa koji, po prvi put u domenu Nove slike kod nas intenzivira osećaj smirene i klasične slikarske strukture koja jednovremeno otkriva izrazitog nosioca kvaliteta slikanja. Promene koje slede uobičajeni redosled zvlačenja iz zatrpanih pozicija prethodnih koncepcija u nastajanju, kroz period pluralizma bez opštih jezičkih modela, utiču na otpočinjanje nove faze prestrukturiranja duž slikovnog slaganja i kristalizacije oko njenih oniričkih sadržaja i njihove likovne formulacije. Ovde više nije, međutim, reč o postupnom obnavljanju slikarskog čina, ni povratka slikanju, već, da to naglasimo, o jasnom definisanju autorske pozicije sa koje se uvodi nova slikarska i estetička koncepcija. 

Jovan Despotović 

Treći program Radio Beograda, Beograd, 20. 6. 1983, Arhitektura urbanizam, br. 92, Beograd, 1983, str. 42