Mića Popović – retrospektivna izložba

Retrospektivne izložbe umetnika najčešće su obavezan povod da se prigodno kaže kako je nečije delo obeležilo svoje vreme ili da su putevi kojima se ono kretalo delili sudbinu društvenih promena itd. Isticanje nekog autora za primer transformacije socio-političkog okruženja često poprima karakter lakog pribavljanja alibija za grubo i mehaničko determinisanje umetničke sfere u odnosu na društvenu zbilju. U slučaju jugoslovenskih stvaralaca posleratnog perioda na nekoliko njih je ukazivano za ovakva poređenja. Retrospektivna izložba slika Miće Popovića u Galeriji Srpske akademije nauka i umetnosti na jedan posve specifičan način pruža argumente za ovakva poređenja i postavlja ovog autora u uske, paralelne koloseke stvaralačkih metafora, koje su na neposredan način ili anticipirale opšte idejne puteve i raskršća ili su pak njima bili indicirani u nekim slučajevima.  

Već prva samostalna izložba Miće Popovića, održana 1950. godine, obelodanila je jedan umetnički stav, prkosni temperament u čijim je formalnim i tematskim postavkama sadržan niz kritičkih primedbi na zablude estetike socijalističkog realizma. Danas smo skloni da u ovom radu vidimo adekvatan odgovor na dogmatsku estetiku, a promena teme prema portretu, enterijeru, mrtvoj prirodi koje su zamenile plakatsku narativnost kompozicija idealističkog realizma, značila je koncentraciju na piktoralne vrednosti dela. Popović je odbacio vladajuću umetničku ideologiju ne samo iz razloga koji počivaju u drugačijem karakteru, već i iz potrebe stvaranja jednog ozbiljnog likovnog sistema kao pogodne forme za izražavanje sadržaja kojima je kao umetnik zaokupljen. S druge strane, sam model slikanja potekao je iz morfologije beogradske škole međuratnog perioda koji nam se danas čini dosta nepogodan za mogućnost proboja u oblast modernog slikarskog izraza. I u ovom primeru se pokazalo da uticaj takozvane umetničke tradicije postoji kao trajna smetnja za identifikaciju istinskih savremenih shvatanja većine naših umetnika; boraveći u više navrata u Parizu, Popović, prema sopstvenom priznanju, nije bio spreman da uvidi stvarna moderna likovna kretanja koja su strujala posleratnom Evropom. Ta nespremnost da se oslobodi uticaja prošlosti, građanskog slikarstva, poetskog intimizma i uticaja srednjovekovnih slikarija pratiće Miću Popovića sve do pred kraj šeste decenije, kada je napokon prepoznao metod i formu koji mu definitivno otvaraju puteve za formulisanje specifičnog i adekvatnog iskaza: tih godina se susreo sa enformel slikarstvom što je konačno odredilo i njegovo današnje mesto u savremenoj jugoslovenskoj umetnosti.  

Enformel je kod nas kulminirao u vreme prvog ozbiljnijeg socijalnog diferenciranja i kao oblikovni fenomen najbolje je korespondirao sa tom vrstom promena, što nije promaklo Lazaru Trifunoviću, najistaknutijem kritičaru na krilu moderne srpske umetnosti. (Monografija o Mići Popoviću, koja je i katalog ove izložbe, verovatno da je  najcelovitije Trifunovićevo delo koje ne samo da još jednom detaljno objašnjava sudbinu naše umetnosti, već i  krajnje plastično ocrtava društvene promene koje su je pratile u posleratnom periodu.) 

Materijalogija enformela ostala je do danas trajno opredeljenje Miće Popovića bez obzira na to što je on na prelazu između sedme i osme decenije još jednom promenio izraz, započinjući avanturu Slikarstva prizora kojim želi da slikarski svedoči o ljudskim sudbinama i idejnoj   zbilji ovog društva. Otvorena kritičnost, odlučnost da se ukaže na suštinu i karakter negativnih tendencija i pojava ovog vremena jednim posve specifičnim likovnim jezikom,   doveli su Popovića u red onih angažovanih intelektualaca koji su imali dovoljno moralne nepotkupljivosti da razgraniče odgovornosti i istaknu stav. Ovakva shvatanja, u tumačenju Dobrice Ćosića, metafora su rezignacije koja se nadvila nad generacijom kojoj Popović pripada, a uznemirujući realizam ovih prizora svedoči o gledanju bez straha i moralnih nedoumica. Po ovoj karakteristici Mića Popović je zaista jedinstvena figura savremene jugoslovenske umetnosti i ličnost čije je delo utemeljeno u stvarnost vremena koje sve više postaje vreme bez iluzija. 

Jovan Despotović 

Ahitektura urbanizam, br, 96, Beograd, 1985, str. 24