Vrednosti modernizma

Petar Dobrović – Pejsaži 1929-1938 

Kada je 1972. godine u Beogradu otvorena memorijalna Galerija Petra Dobrovića u čiji je fond ušlo 124 slika i radova na papiru, bilo je predviđeno da to postane mesto za stalno omogućavanje uvida u rad ovog izvanredno snačajnog jugoslovenskog slikara prve polovine XX veka. Od ovih dela koja su donacijom porodice Dobrović prešle u vlasništvo Beograda, načinjena je prva postavka slika koja je pored isbora iz raznovrsnog tematskog repertoara Petra Dobrovića imala i cilj da prikaže sve stilske faze kroz koje je on prošao od perioda školovanja do smrti 1942. Stalna postavka je uz dve promene i jednu izložbu crteža u proteklom periodu izvršila tu funkciju omogućavajući stručnjacima i drugoj publici da upozna ovog izvanredno sanimlivog umetnika.  

Ove godine je Muzej savremene umetnosti, koji inače sačinjava program Galerije, priredio jednu tematsku izložbu pokušavajući da ukaže na određene problemske aspekte Dobrovićevog rada. Tako je, ovog puta,  detaljnije razmotreno Dobrovićevo pejzažno slikarstvo u poriodu 1929-1938. koje je kroz izbor 22 slike i tumačenje Ješe Denegrija, ekspliciralo jedan uži slikarski sadržaj.  

Pidbližavanje idealizma moderne umetnosti, po kome je obrada konstitutivnih elemenata slikarstva i njihovo dovođenje do graničnih fanonenoloških stanja, osnovna je karakteristika i celokupnog Dobrovićevog slikarskog opusa što se posebno dobro može uočiti u ciklusu prikazanih predela. Tema krajolika kao podloga slikarskog mišljenja najpogodnija je za iskazivanje prevashodno piktoralnih shvatanja, budući da on sam omogućava najrazovrsija autorska tumačenja, Otuda je moguće da se Dobrović sam odredi prema njemu i na sledeći način:  ”Slika je za mene koloristička masa… Ja ne aranžiram sliku, ja je prenosim onako kako mislim da ona doista (u prirodi) postoji. Intenfikacija kolorističkih masa na objektu, to je moj program pod svaku cenu«. 

Petar Dobrović se tokom niza fasa vraćao ekspresionističkom prosedeu, uvažavajući uvek njegova posebna značenja u odnosu na trenutna vremenska određenja. Tako je u godinama koje stoje na početku ovog niza pejsaža radio na sintetizovanju geometrijske forme koja mu je držala strukturu slikanog polja, a čistom bojom je određivao njen potencijal. Ovi prvi pejsaži obasuti su jednom naročitom svetlošću čiji izvor nije razgovetan. U sledećem ciklusu koji je obuhvatio već emancipovane pejsaže iz tridesetih godina, svetlost je maksimalno pojačana otkrivajući plenerističku radnu postavku. Predeo je sada sveden na predložak za izražavanje najradikalnijih shvatanja o autonomiji slikarskog govora. Osamostaljeni plastički sloj umetničkog predmeta imanentan je slikarima visokog modemog osećanja za koje je on uvek artificijelan i specifičan – sveden na dvodimenzionalni slikarski prostor. 

Postavljanjem ovog slikarskog opusa kao jednog od centralnih motiva Petra Dobrovića, izložba je upozorila na velike vrednosti jugoslovenske savremene umetnosti, ako je ona zaista savremena, a koje su često previđane. Postupak rada i opšti utisak koji nastaje iz ovih slika čija je najosnovnija karakteristika samostalnost slikarskog jezika, nedvosmisleno postavlja u zadatak jedno novo prosuđivanje pojedinačnih aspekata naše savremene umenosti. Rezultati  dešifrovanja tih dela koja su istinski savremena moraju otkrivati osobine bliske savremenim estetskim shvatanjima, što je suštinski uslov onih sistema koji pretenduju da budu i danas živi.

 

Jovan Despotović 

Treći program Radio Beograda, Beograd, 5. 9. 1983