Zoran Mušič – grafike

Posle četiri godine beogradska publika i kolekcionari ponovo mogu da vide grafičke radove Zorana Mušiča. Grafički opus ovog umetnika jugoslovenskog porekla (rođen je u Gorici 1909)  koji je nastanjeb u Veneciji i Parizu izložen je ovog puta u Galeriji Sebastian i sadrši 40 radova iz perioda 1959-1980. Nekoliko tehnika je korišćeno pri njihovoj izradi: akvatinta, suva igla i litografija. 

Grafička delatnost Zorana Mušiča delila je sudbinu njegovog slikarstva sa kojim je paralelno tekla. Umetničku aktivnost započeo je još pre II svetskog rata kao učenik zagrebačke (u klasi Ljube Babića) i madridske akademije. Jednu ratnu godinu proveo je u koncentracionom logoru pod najgorim uslovima iz kojih je trajno poneo poslediće što će se u jednom delu njegovog rada najdirektnije pojaviti. 

Krajem 40-ih godina radio je dela figurativnih predstava na ivici simbolizma i znakovnosti gotovo “pećinskog slikarstva”. No, bez obzira na određen utisak estetizovanja koji se  pojavljuje na ovim slikama, očigledna je jedna ukupna opskurnost i u kolorističkoj gami i u kompozicionoj organizaciji. 

Tokom pedesetih godina proces sublimisanja sadršaja slike prema znakovnosti kod Mušiča je bilo dovedeno do krajnjih konsekvenci – do pročišćenih i  jednoznačnih formulacija. To je bilo polazište za njegove kasnije radove koji su se odrazili i u slikarstvu i u grafici što se u nekim pojednostavljenim elementima mogu pratiti i u okviru ove izložbe. 

Najstariji grafički listovi spadaju u prelazne godine između šeste i sedme decenije. Grade ih dasledno transformisani elementi pejzaža u pravcu jedne guste, ekspresivne morfologije u najbližoj srodnosti sa apstraktnom umetnošću tog vremena. Neposredni podsticaji koji su potekli sa dalmatinskog krša, prirodnih sađržaja makije i kamena, pročistili su deskriptivne elemente  prethodne faze. Šezdesete godine su u Mušičevom postupku označile intencije prezentativnog transformisanja simbola i znakova do otvorene tašističke strukture. 

Na početku sedamdesetih godina Muščevo delo poprimilo je sasvim nove sadržaje. Poput znatnog broja umetnika i on je u jednom trenutku kao da je spoznao ogrančenja apstrakcije, vratio ekspresiji i figuratimoj poetici. I to je uz pejzaž, druga njegova velika tema: ljudska egzistencija u dramatičnim uslovima i blizini patnje i smrti. Činjenica da je i sam boravio u ratnom logoru, ovim listovima daje izrazitu verodostojnost doživljenog, te su oni otuda puni emotivnog naboja. Ovi grafički krokii bivstvovanja na ivici života odušu stvaralačkom vitalnošću i potrebom da o vremenu ne progovaraju jedino dokumentarno i veristički, već  angažovano i ekspresivno. 

Pejzažne skice i utisci iz logorskog života su stalna preokupacija Zorana Mušiča skoro četrdeset godina. I mada su oni na suprotnim krajevima umetničkih shvatanja, modela interpretacije i artlstičkih stavova, povezuje ih jedna zajednička osobina: specifičnost stvaralačkog gledanja,  doživljavanja i preoblikovanja do živih dela, nabijenih emocijama koja istovremeno svedoče i o prominentnim umetničkim nazorima. 

Jovan Despotović 

Treći program Radio Beograda, Beograd, 24. 12. 1983, Umetnost, ’86 (nova serija), br. 1,2, Beograd, 1986, str. 7