Aleksandar Cvetković – “Paganska litija”

Završavajući sezonu izložbom slika Aleksandra Cvetkovića (ili pak započinjući novu jer ona traje tokom decembra 1999. i januara 2000. godine), Galerija “Beograd” je načinila svojevrstan povratak ovog pomalo povučenog umetnika u poslednje vreme koji je u jednom trenutku sedamdestih godina, uz još nekolicinu autora, označio jednu od najpostojanijih pozicija u aktuelnom srpskom stvaralaštvu tada podržanom od velikog broja institucija, kritičara i medija. Jedan od glavnih promotora te generacije umetnika, kustos Muzeja savremene umetnosti Dragoslav Đorđević, je taj estetički i likovni kompleks s pravom nazvao “slikarstvom poetske figuracije”. Doprinos slikarstva Aleksandra Cvetkovića bio je tada među najznačajnijim, najvrednijim i najpostojanijim usled mnogih razloga što se i sada, na njegovoj najnovijoj izložbi, može vrlo dobro uvideti i potvrditi.                  

Uprkos te “postojanosti”, slikarsko delo Aleksandra Cvetkovića tokom protekle gotovo tri decenije zabeležilo je promene koje su logično i prirodno sledile, proizlazeći jedna iz druge, pa i onda kada je “radikalno” menjao poetiku od početne figuracije kada je radio zajedničke slike sa Božidarom Damnjanovskim, preko asocijativne i čiste apstrakcije, najzad do znakovitosti koja obeležava njegov najnoviji period, one su ostale u okviru jedinstvenog slikarskog rukopisa koji je konačno i utvrdio njegovo visoko mesto u aktuelnom srpskom stvaralaštvu.                  

Izložbu “Paganska linija” čini ciklus najnovijih Cvetkovićevih slika nastalih 1999. godine koje su ovde prvi put prikazane. Osnovni utisak je da se on, u odnosu na ranije stvaralaštvo, podosta promenio u sadržinskom pogledu. Primarni vizuelni ton ovim radovima daje ravnopravno tretiranje crteža i slike, dakle, grafizma koji se postiže ne samo crtanjem već i urezivanjem znakova i piktografije u bojenu pastu koja je ostala karkterisitična za Cvetkoivća po velikim hromatskim plohama, katkada intenzivnog kolorizma katkada prigušenog – na samim suprotnim granicama valerskih vrednosti. Plastički događaj koji nosi značenje slika najčešće je centriran u njenom vizuelnom fokusu, ali ima i radova kod kojih je on izmešten iz središta čime se prizor destabilizuje i time upućuje gledaoca da svoju percepciju maksimalno izoštri, znatnije aktivira i mnogo obzirnije pročita “sadržaj” predočenog rada. U oba od ovih slučajeva Cvetković pokazuje zavidnu kreativnu umešnost koja je sasvim jedinstvena u recentnoj srpskoj likovnoj kulturi.                  

Pri svemu tome, autor je ostao i dosledan svom poznatom postupku apliciranja neslikarskih detalja kojima, kao i uvek do sada, podiže opštu vizuelnu dinamičnost radova. Ti detalji su kakada u funkciji “deskripcije” koja odgovara nazivu dela (mada nazivi njegovih radova nisu obavezni, a češće su tek u identifikacionoj funkciji) a kadkada tek puki “dekorativni” element koji dopunjuje pikturalni prizor bez namere da mu daje atributska svojstva.                  

Najnovija izložba Aleksandra Cvetkovića pokazala je da se na domaćoj radnoj, aktivnoj i aktuelnoj sceni još uvek nalazi i jedan autor značajne slikarske veštine (koja bi čak već sada mogla biti okarakterisana nalikovanjem pravom tradicionalnom modernizmu srpske umetnosti, onom koji je pedesetih godina našu likovnu umetnost vratio u svetske tokove) sa stabilnom pozicijom ne samo u umetničkom sistemu (o čemu je ovde bilo reči), već i u tržišnom gde on takođe ima značajnu i postojanu poziciju.                  

Svo oni koji prate razvoj slikarskog dela ovog autora, i to ne samo kritika, već i ljubitelji te kolekcionari, ovom izložbom dobijaju još jednu priliku da potvrde od ranije izgrađeno mišljenje koje i nadalje nema nikakvog umetničkog razloga niti povoda koje bi im dao Aleksandar Cvetković da bude promenjeno. Naprotiv. 

Jovan Despotović 

Treći program Radio Beograda, Beograd, 1. 2. 2000