Marija Dragojlović – kolaži, crteži

Umetnici koji se nepojavljuju redovno sa izložbama koje bi potpunije ukazale na njihov rad nalaze se u nepovoljnom položaju da često izazivaju nedoumice oko razumevanja stvarnog značenja njihovog dela. Tumačenja koja su im upućena pre su nedokučena pitanja oko njihovih stilskih lli formalnih osobina. Tako je i Marija Dragojlović (rodena 1950. u Šapcu) tek sada upriličila drugu samostalnu izložbu u Galeriji Studetskog kulturnog centra; prethodno je 1981. godine u Domu omladine izložila seriju slika sa striktnom ikonografskom (akvamarinskom) tematikom. Serija ulja na platnu sa karakterističnim nazivima poput: Brod, Ostrvo, Gnjurac, otkrili su jedan osoben senzibilitet ponikao u poznatoj atmosferi beogradske figuracije kojoj su koreni u zbivanjima 60-tih godina. Jasna pop-artistička kompoziciona struktura sa naglascima na nosećem motivu u prvom planu su konstante koje se očituju u visoko podignutom horizontu što daje primarni ton tim slikama deleći ih na dva osnovna polja smirene površine. U ponekim radovima došlo je do izvijanja te granične linije tako da se postigla izvesna dramatika u atmosferi (uzburkana i penušava voda) sa naglašenijom razradom malih površina u detalja koji su samo prividno beznačajni a zapravo su sasvim određene uloge. Ovako dobijeno jako izdiferencirano vizuelno polje u sličnim slikama doprinosi opštem utisku prikazanog događaja, jednog fragmenta nekog prizora koji je percipiran na osnovu njegove pikturalne izražajnosti, ili tačnije govoreći, kreativnu finoću Marije Dragojlović u interpretiranju tih motiva.

Taj jedan element koji se izdavajao na ovim radovima postao je osnova i obim njenih najnovijih radova – kolaža, koje je sada prikazala. Način videnja i akceptiranja predmeta ostao je isti – promenila su se sredstva, ali tako da ja osnovni ostao potpuno isti utusak. Danas više nije u pitanju pikturalna razrada detalja već njihovo potpuno preovladavanje vizuelnim poljem. Noseća kompoziciona shema rada je i nadalje horizontalna podela ali slikovni govor sada više ne ide koloristlčkim ili predmetnim opisom već valerskom i materijalnom formulacijom. Može izgledati da ovaj trend ide prema minimalizmu, slično postupcima umetnika koji su radili sa hartijom tokom sedamdesetih godina, međutim, oni stoje na sasvim suprotnim izražajnim namerama: prema definisanju jedne kulture vizuelnog kreiranja i sporovođenja ukupnog utiska sa sredstvima koja su sama po sebi “osiromašena” do primarnosti svojih osobina. Tehnika kolaža je upravo potpomogla ovakvo nastojanje Marije Diragojlović budući da cepanje pa potom lepljenje hartije velike finoće (kakva je japanska) i bogate materijalnosti razradilo sam prizor, obogatilo ga napomenutim svojstvima i dovela ga do gotovo tautološkog govora sa komplesnim značenjima i otvorenim semantičkim mogućnostima. Naravno da je hromatska paleta redukovana – svedena na sivo-svetle konstraste i dalje njihove razrade prema mnogim varijantama svetlosnog intenziteta, mogućim sučeljavanjima i dopunjavanjima.

Sudbina naše savreraane umetnosti u poslednje dve i po decenije može se pratiti kao veoma zsanimljiv tok nekoliko individualnosti koje markiraju određene tačke u njenom razvoju. No, slojevitost, raznovrsnoest i kompleksnost prvih zbivanja različitog untitrašnjeg i spoljašnjeg porekla, a pogotovo nazora i namera umetnika, doveli su do izrazito jake fluktuacije u njenom polju. Marija Dragojlović daje potvrdu da su putevi savremenog izraza u našim uslovima krajnje nepredvidljivi, oslobodeni od diktata stilsko-formalnih propozicija lli kritičarsko-galerijskog intervenisanja. U tome bi se ogledala i osnovna karakterstika najnovijeg jugoslovenskog umetničkog aktivizma.

Jovan Despotović

Treći program Radio Beograda, Beograd, 9.3. 1984