Radomir Reljić – slike, akvareli, crteži

Transformacija tumačenja ponekih likovnih pojava do koje tokom vremena dolazi sa zamenama estetskih načela, često puta je umaujivala njihov značaj svodeći ih uglavnom na saputnike epohe. Paralelna postojanja marginalnih kreativnih shvatanja uz glavni tok likovnih zbivanja redovno se odigrava i kasniji zaključci više konstatuju takvo stanje nego što ga efikasno okreću u korist tih manjinskih ili individualnih poetika. Specifična autorska shvatanja u periodu savremene umetnosti, ukoliko ne dožive sudbinu da iniciraju sopstvene sledbenike, osuđeni su na sporedne pozicije u okviru svojih kulturnih i umetničkih ambijenata. Nastavijači i epigoni velikih umetničkih uzora osiguravali su im besmrtnost i trajnost uticaja. Ali svako vreme je izgrađivalo i sistem korelativa kojim su neke sudbine doživljavale reanimaciju, ili bar drugacije čitanje. Radomir Reljić (rođen u Skoplju 1938) pripada upravo tim malobrojnim umetnicima za koje je karakteristično da im je delo danas podložno jednom gotovo sasvim novom tunačenju i pronalaženju čitavog repertoara značenja koje je prepoznavalo novo vreme. 

Radomir Reljić je u beogradskoj Galeriji Sebastian tokom februara izložio tridesetak slika u ulju, akvarela i crteža nastalih u periodu od 1969. do danas i koja omogućavaju da se povedu slična razmišljanja. Kada je tokom šezdesetih godina rad na samom početku umetničke karijere sasvim jasno istakao specifične naznake shvatanja i krajnje ličnu poetiku, ovaj autor je doživeo sudbinu umetnika Izrazito individualne optike. I ako je fomiran u klimi dominacije apstraktne umetnosti kod nas, Reljić je od prvog trenutka oblikovao jednu skoro ekscentričnu figuraciju koja je stajala u oštroj opoziciji i spram svih ostalih figurativnih trendova tog vremena. Ne treba ispustiti iz vida da je upravo u ovoj sredinu presudnu ulogu za formiranje opšteg umetničkog ukusa odigrala tzv. Beogradska slikarska škola čiji su autori istančanih manira i pobornici lepog slikanja, intimnih i lirskih atmosfera što je sve koincidiralo sa stvaranjem jedne nove i lažne građanske klase. Reljić se tada odmah obreo na najudaljenijoj  tački u odnosu na taj ukus otvoreno izazivajući negativno mišljenje o svom slikarstvu, koje je tada bilo građeno na specifičnoj percepciji, na netačnom crtanju, odsustvu želje za jasnom kompozicijom a pagotovo za uobičajenom slikarskom fabulom. Ono je pre odisalo kiselom sarkastičnošću, grotesknošću, išlo je linijom pornografske ili idejne provokacije, voajerizmom, što sve ukupno nije moglo imati pozitivne recenzije oficijelnih ocenjivača.  Danas kada je slikarstvo doživelo temeljit obrt i potpuno izmenjene kriteriološke sadržaje, a pri tome je Reljić ostao dosledan takroj izražajnosti ne ustupajući pred menama ukusa i stilova, čini se da je prilika da se o otvoj umetnosti donesu bliži sudovi i precizniji saključci. 

No, istovremeno, ova umetnost postavlja pred kritiku i neke teže probleme. Jasno je, na primer, da je Reljićevo slikarstvo izrazitog lokalnog porekla o čemu svedoči jedan specifičan ikonografski repertoar. Dešifrovanje ovih znakova, a u drugom nivou tumačenja i simbola koji su upleteni, uvek dovodi do ustanovljavanja etičkog i etničkog identiteta koji su podignuti na opšti plan vrednosti ili fakta. To naravno nije u suprotnosti sa ovim vremenom u kome iznova dominira težnja prema ’duhu’ saredine, autentičnom i subjektovnom. Problem je, međutim, u tome da se formuliče jasan diskurs o sadžajima koje Reljić predlaže i da se postave pogodni parametri procenjivanja njegove uloge i mesta u umetničkom sistemu kome pripada. Jer, ako su ranija tumačenja njegove umetnosti išla samo putem utvrđivanja nedostataka koji su determinisali to delo, danas je posve jasno da je upravo takav pristup bez obzira na poreklo ons mera i imperstiv u radu koji pretenduje da bude aktuelan, odnosno, u najneposrednijoj korespodenciji sa svojim vremenom. 

Jovan Despotović 

Treći program Radio Beograda, Beograd, 12. 3. 1984