Crtež, vid likovnog izraza

Udruženje istoričara umetnosti Beograda iako sa veoma oskudnim materijalnim sredstvima za normalno delovanje, ali i sa entuzijazmom uglavnom još neafirmisanih i mahom nezaposlenih mladih članova, nastavlja da u saradnji sa poznatim ustanovama realizuje neke od svojih programskih aktivnosti. Ovoga puta je Narodni muzej u Beogradu izrazio gest gostoprimstva ustupajući Udruženju Malu salu za izlržbu „Crtež, vid likovnog izraza” koju je autorski koncipirala i realizovala Jelena Gavrilović. 

Crtež kao disciplina likovnog stvaralaštva problematizuje se danas još jednom u okviru shvatanja nove generacije koja pokušava da pronikne u njegove nikad definitivno dokučene puteve promena. Tom interesovanju pogoduje i istovremena pojava još jednog pokolenja umetnika koje je nedvosmisleno istaklo svoja specifična shvatanja o karakteru novog crteža. Na plimi novog senzibiliteta koga su upravo oni glavni nosioci priređeno je u poslednje vreme nekoliko samostalnih i grupnih izložbi koje su sa manje ili više uspeha odgovorile na neka od aktuelnih pitanja i istovremeno istakle da se u okviru ove generacije umetnika oformila jaka tendencija sa naglašenim crtačkim kvalitetima. 

U tom okviru su postavljene izložba i osnovna teza J. Gavrilović, koja je u radu petnaest autora prepoznala problemski sklop jedne „drugačije likovnosti”. Kolebajući se u krajnostima grafičkog izražavanja koje stoji na polovima semantičko-fenomenalnog, ovde je učinjen napor da se na nedefinisanoj sredokraći zabeleži mesto na kome počiva medijska sprema prvih umetnika koji su reprezentativni uzorci u svojoj generaciji. Danas materijalnost crteža, tekstura podloge, punoća linije, intenzitet i karakter poteza nisu samo pitanje formalne crtačke postavke već i ona mera kreativnog raspoloženja koja je u mnogome bazirana na iskustvima prethodnih decenija — ma koliko da je sa njima na odstojanju i u procesima preispitivanja. Pri tome još formalno-plastičke karakteristike upućuju da je ovaj autorski talas neinhibiran tradicijom te da skupa uzevši predstavlja jednu otvorenu mogućnost po sebi. 

Poseban doprinos ove izložbe vidimo u diskusiji oko primarnih osobina i specifičnosti novog beogradskog crteža i on se nalazi u postavljanju njegove problematike u okviru prostorno-perciptnvnog delovanja. Crtež  je, naime, po definiciji površinski, dakle, dvodimenzionalan  medij, ali da bi narušio takva ograničavanja služi se metodama otežavanja jasne i uobičajene percepcije ravnog polja, stabilizujući pri tom čin vizuelnog opažanja i zbog svega toga spada u domen kognitivnih procesa. U tom smislu on pre u sebi integriše geštaltne strukture nego iluzionističke koje su bile svojstvene nekim tradicionalnijim pristupima. I je ono što je zajedničko autorima iz ovog izbora bez obzira što se oni međusobno razlikuju počevši od Mrđana Bajića, Darije Kačić, Dijane Kožović i Gordana Nikolića koji su najdalje otišli u preciziranju svojih plastičkih shvatanja, do onih manje određenih ali sa jasnim naznakama crtačkih osobina u sličnoj problemskoj dimenziji. 

Ovaj spoj jednog novog gledanja na disciplinu crtanja i kroz prizmu umetnika koji su neposredno stupili na tekuću umetničku scenu čini se zanimljivim jer se upravo ključna pitanja odnosa saznajno-teoretskog metoda i formalno-likovnih sadržaja mogu uspešno razrešavati na tim delotvornim spojevima. Otuda je i ova izložba tačan pogled i prirodan odziv na izazove koje postavlja generacija umetnika prve polovine osamdesetih godina. 

Jovan Despotović 

Treći program Radio Beograda, Beograd, 23. 3. 1984, Sveske, br. 16, Beograd, 1985, str. 137-138