Milomir Filipović Filimir – slike

Veoma je rizično, po umetnike, kada se bez unutrašnjih (etičkih) ili spoljašnjih (estetičkih) limita upuste u interpretaciju, preradu, spojeve, preplete, simulacije onih simboličkih sadržaja koji su tokom duge istorije umetnosti dobili definitvne značenjske, pa i oblikovne forme. Ako je u zapadnoevropskoj umetnosti ova stalna promena, dopuna, zamena sadržaja i obima slikovnih zanačenja bila karakteristična, a ona je upravo i omogućila razvoj i raznovrsnost onoga što se zove povest likovnih umetnosti, dotle su ti evolucioni estetički procesi na istočnopravoslavnom krilu tekli jedva primetno, u svakom slučaju znatno usporenije i kanonski rigidnije što je dovelo do gotovo nepromenjenog očuvanja njihovih izvornih ikonografskih obrazaca.                  

Naravno da je ovo sasvim načelno i institucionalizovano očuvanje ortodoksne umetnosti povremeno preživljavalo ozbiljne poremećaje, od kojih je svakako najradikalniji bilo slučaj sa tzv. “ruskim umetničkim eksperimentom” kada je, na primer, Kazimir Maljevič sa vlatitom poetikom pod imenom suprematizam, konkretno radovima “Crni krst na beloj osnovi” i “Beli krst na crnoj osnovi” izveo takav revolucionarni prevrat na početku ovog veka koji je ostao paradigmatičnim primerom koji zapravo posle toga nikada nije ni bio prevaziđen. Bivalo je istovremeno i manje ekskluzivnih promena u ovoj oblasti i u srpskoj umetnosti, poput, pokušaja međuratne grupe “Zograf” koja je na temeljima “pravoslavlja” pokušala da igradi jedan vizuelni estetički sistem formi (u svim oblastima od slikarstva do arhitekture i muzike) koji će istovremeno biti odgovoran i dalekim vizantijskim istočnicima i nekim zahtevima modernizma njihove epohe. No, to su bili tek sporadični pokušaju koji nisu temeljno menjali opštu sliku.                  

Na toj liniji danas radi i beogradski slikar i angažovani umetnički aktivista Milomir Filipović, alijas Filimir (rođen 1952. godine u Trsteniku). Na seriji slika izloženih u Galeriji ULUS-a Filimir je prikazao jedinstven kreativni obrazac: u donjoj zoni naslikani su u nešto izmenjenim “kanonskim” obrascima svetitelji sa srednjvekovnih fresaka i ikona, a u gornjoj zoni simboli, ikografske predstave ili čitave slike koje su obeležile noviju likovnu umetnost: radove Matisa, Maljevića, Mondrijana, Munka i dr.                  

Na prvi pogled ovo može izgledati kao izvesno i nedozvoljeno, “bezbožničko” poigravanje sa “svetinjama prave vere”. Filimir je dakako svestan te, za njegovu umetnost, nepovoljne ocene, međutim, uz mali napor razumevanja ovog dela, dolazi se do znatno sigurnijeg stanovišta po kome je on zapravo načinio jednu legitimnu autorsku interpretaciju povezavši staro sa novim, ono što je vekovima zaokružavano kao nepromenljivi sistem značenja sa tako karakterističnim promenama ne samo u polju formi već i u semantičkim slojevima umetnosti XX veka što je u konačnom ishodu upravo i vid recente oblikovne paradigme karakteristične za sam kraj devedesetih godina.                  

Milomir Filipović Filimir je afirmiran autor na mnogim poljima: od slikarstva koja mu je osnovno područje delovanja do angažovanih perforansa sa grupom Led-art, od sindikalnog aktivizma kao paralelnog, i uspešnijeg u delovanju od strukovnog udruženja likovnjaka, do iniciranja i realizovanja različitih domaćih i internacionalnih umetničkih projekata. U tom svetlu gledajući njegov ukupni rad, lako je zaključiti da je ovo delo, iako sa značajnom dozom oblikovnog “poigravanja”, upravo utemeljeno u ozbiljne kreativne motive shodno vremenu u kome nastaje. 

Jovan Despotović 

Treći program Radio Beograda, Beograd, 30. 6.  2000