Jovan Bijelić i Petar Lubarda – slike

Iz kolekcije Muzeja savremene umetnosti 

Neposredno posle velike retrospektivne izložbe Save Šunanovića, Muzej savremene umetnosti je obeležavajući godišnjice rođenja, odnosno smrti, priredio još, jednu izložbu kojom su prikazana dela dva velikana srpske i jugoslovenske savremene umetnosti. Jovan Bijelić (1884-1964) i Petar Lubarda (1907-l974) istovremeno su predstavljeni na ovoj izložbi isključivo radovima koji pripadaju kolekciji Muzeja ali su oni, kako se to pokazalo, sasvim dovoljni da se uvide i razumeju osnovne tendencije i plastičko-formalne postavke ovih autora bez čijih bi dela naša savremena umetnost poprimila drugačiji izgled i tok. 

U posedu Muzeja nalaze se 34 slike i 5 akvarela i crteša (koji pripadaju predratnom periodu) Jovana Bijelića. Ova krajnje  sužena retrospektiva njegovog rada, koji zapravo i nije bila cilj ove izložbe, dogodila se iz jednostavnog razloga  što su izložene slike zapravo sve od reda njegovi ključni radovi što markiraju sve ključne tačke stvaralačkih transformacija ovog autora. Počevši od najranijih radova poput ’Apstraktnog predela’ i ’Borbe dana i noći’ iz 1920. godine, odnosno, 1921. može se uočiti jedna stalna težnja da se sopstvenim izrazon dostigne samostalna, autentična oblikovna celina koja duguje isključivo unutrašnjin razlozina likovne poetike, I ako su ovi početni Bijelićevi radovi očigledno stajali u znaku nemačkog ekspresionizma na početku druge decenije ovog veka, kasniji njegov razvoj otkrio je neke sadržaje unutar najautentičnijeg slikarskog opusa naše umetnosti. Prema prilici, Bijelićevo slikatsvo treće i četvrte decenije krštavano je kao koloristički ekspresionizam ili poetski intimizam (na primer radovi “Tamni predeo” i “Devojčica u kolicima” iz 1933), ali je nesumljivo to da oni govore o serioznom kreativnom naporu da se iz tradicije Pariske slikarske škole kojoj srpska moderna najviše duguje, uplovi u autohtone vode jedne nacionalne umetnosti koju je pre svega određivao ukus i mera jednog poletnog građanskog društva. I upravo je po ovakvim radovima Bijelić ostao zabeležen kao istaknuta figura srpske umetnosti bez obzira na to što se on još jednom posle Drugog rata vratio “atmosferi apstraktnih predela” njegove mladosti. 

Ako je kod Bijelića apstrakcija stajala na početku, odnosno, na kraju stravalačkog razvoja, a ustvari je bila marginalna pojava u odnosu na njegov celokupni opus, delo Petra Lubarde je u osnovi upravo težnja prema oslobođenom izrazu od prirodnog predloška, ono iako nikada nije ni bila čista apstrakcija, u njegovom najznačajnijem periodu koji se odvija posle II rata ona mu je uvek bila cilj i norma izraza. Lubarda je takođe u međuratnom periodu pripadao krugu protagonista građanskog slikarstva u duhu pariskih umetničkih uzora. I da je samo na tome ostalo on danas zasigurno ne bi zauzimao mesto koje mu pripada. Ostao je zabeležen u istoriji umetnosti po prvoj posleratnoj izložbi održanoj 1951. godine na kojoj je programski i praktično prevazišao dogmatsku skučenost socijalističkog realizma. Lubardin doprinos obnovi savremene umetnosti u Jugoslaviji je bez sumnje prvorazredan i kreće se u rasponu od ranih ekspresionističkih i pseudoapstraktnih radova sa početka 50-tih godina do izvornog kolorizma velikih površina i zamaha koje su doživele unutrašnju simboličku transformaciju tokom njegovog razvojnog puta. Jedna ničim ograničena zainteresovatiost, duh koji je stalno stajao na isturenim pozicijama slikarskog progresa koji je omogućavao nove vidike, Lubarda je uporno gajio jednu umetnost koja u našim uslovima nije podlegla pod pogubne uticaje estetizovanja, već se poput iskonskih sila obrušila na velike povrsine njegovih slika gromoglasno obznanjujući umetnički nerv ogromne energije i potencijala. Petar Lubarda je prvi i zadugo jedini naš umetnik koji je predložio stvarnu sintezu likovne sadržine i adekvatnog plastičkog odgovra u svome delu i na taj najneposredniji način pružio je nepobitne dokaze onima koji su u savremenoj umetnosti uvek videli jednu vrednosti značenja sopstvenog vremena. 

Jovan Despotović 

Treći program Radio Beograda, Beograd, 7. 1984, Sveske, br. 16, Društvo istoričara umetnosti Srbije, Beograd, 1985, str. 140