Momčilo Golub – ’Sala za ples’

Motiv Muzeja savemene umetnosti da pozove Momčila Goluba da izlaže u njegovom Salonu već dve godine od kada je poslenji put bio predstavljen beogradskoj publici (a što je zapravo suprotno načelu da tu islažu umetnici koji ovde nisu izlagali u skorašnje vreme) leži i u tome što je nakon poslednje izložbe u Galeriji 73 dobio ’Politikinu’ nagradu za likovnu umetnost. Nedoumice koje su pratile dodeljivanje nagrade zapsavo su najneposredniji izraz onih problema u polju umetnosti koje je Golub postavio svojim delima. 

Splitski umetnik, Momčilo Golub je rođen 1949. godine, a Likovnu akademiju u Beogradu i postdiplomske studije završio je na grafičkom odseku, i potom na posebneom specijalističkom tečaju na Ecolle des Beaux arts u Parizu. Tako je on započeo umetničku karijeru kao grafičar i  već tada je imao zapaženih listova koji su govorili o zanimljlvoj autorskoj ličnosti (za vreme studija on je dobio i Kunovu nagradu za grafiku). No, kako je druga polovina 70-tih kod nas bila vreme korenitih promena i unutar jezika umetnosti i finaliziranja umetničkog objekta, i kako je Golub bio osetljiv stvaralac, spreman da prepozna onu imaginacijsku i praktičnu stranu dela, nije mu trebalo dugo da u shvatanjima izvede zapažene rekonstrukcije, one koje će se danas definitivno uzeti kao autentično dopunjavanje slike tekućeg umeničkog razdoblja. 

Sadašnja izložba u Salunu MSU sačinjena je od dvadesetak instalacija nastalih u periodu  1979-1984. godine i one su u stvari nastavak i dopuna već ranije započetog ciklusa stim što je ova celina već potpuno izgrađena i homogena. Način rada Momčila Goluba je jedinstven: on polazi od reprodukcije nekog klasičnog dela umetnosti koje mu služi kao inspiracija i ilustracija osnovne ideje koju u sledećem postupku nadalje obrazlaže i istovremeno ispunjava specifičnim kreativnim shvatanjima. U tom segmentu rada sublimisani su svi autentični porivi i intencije ovog autora. Treći deo rada čine elegantno načinjene pločice sa natpisima koji indiciraju osnovne podatke o delu i usmeravaju glavnu liniju tumačenja, a imaju nedvosmisleno ulogu da evociraju ’muzejsko’ svojstvo ovakvog tipa rada- Registar potencijalnih unutrašnjih značenja i konačnih projektivnih instanci ovde je veoma širok. Golub spada u onaj red današnjih umetnika na čiji rad utiču svi važniji fenomeni sadašnjice. Al, primarna matrica za dešifrovanje narativnog sloja ovih dela leži u njegovoj neprestanoj zainteresovanosti za proces koji se naziva Istorija umetnosti, za njene karakteristike koje korespondiraju sa današnjim vremenom i paralelno mu kao aktivnom stvaraocu daju povoda da sa kreativno ispolji. 

U tom smislu karakterističan je niz radova. Za primer se može uzeti instalacija ’Judita i Holofern’ prema radu Artemisije Đentileski (ova učenica Karavađa danas je sa plimom feminizma odjednom izbila u prvi plan interesovanja po možda najbrutalnije ispoljenoj krvoločnosti u periodu visoke renesanse, što je metafora problema odnosa muškarac-žena). Na reprodukciji originalnog dela dominira zagasito purpurna boja krvi, tela i draperija koja je Golubovim radom uvećana i naglašena tkaninom istog materijalnog i hromatskog tona. Sa druge strane, reprodukcije nalazi se jedna neobična muška kravata sa posebnim dodatkom koji nedvosmisleno ukazuje na poraz, nemoć, smrt i prestanak vitalnih (muških) funkcia. Golub se, dakle, uporedo sa feministkinjama obratio problemu dominacije i teške osvete kao posledice tog stanja. U radovima ovoga tipa nužno su sadržani i složeniji kometari na sadašnje akutne nedoumice savremenog sveta. Kao izvaredno efektna fraza pojavlju je se na izložbi i sekvenca od  četiri rada koja započinje izvanrednim ’Krikom’ što direktno u klimi ekspresionizma i nordijskog duha prepoznaje predstojeću fašističku konsternaciju i poslednjeg rada gde je perverzno i brutalno materijalizovana ideja uništenja, terora  straha kome za osnovu uzima grafičke ilustracije beslovesnih stvorova Albrehta Direra. 

Svaki od radova na ovoj izložbi kao da Iziskuje jedan esejistički pristup budući da su oni bogati potencijalnim asocijativnim nizovima. U umetnosti osamdesetih godina ovo bi mogao biti jedan od onih primera koji upravo otkrivaju da u pozadini savremenog dela stoji relevantno konceptualno promišljanje, traženje fine dosetke dok se u daljem postupku ta ideja materijalizuje na više načina. Golub se opredelio da taj deo rada izvede gotovim sredstvima, predmetima koje nije on načinio, ali koje  je pronašao i odabrao,  te tako doveo u vezu sa nekom od karaktersistika inspiracije koju je sledio. Na ovom pitanju bi se mogla započeti i ozbiljna diskusija o osnovnim stvaralačkim osobinama recentnog umetnčkog perioda. Sa obratom na početku ove decenije iznova je u prvi plan izbila striktna materijalna formulacija dela. Golub izbegava takav način rada već se zadržava u manirizmu 70-tih godina kada je osnovni problem bila realizacija stvralačkih potreba nematerijalnim sredstvima. Otuda i ambivalentan odnos koji ovi radovi iziskuju u proceni i tumačenjima. No, isto tako je nesumljiva specifičnost osećanja Momčila Goluba za slikarsku materiju, za one njene fizičke kvalitete koji su nekada bili podsticaj umetnicima, a koji su sada opet poslužili kao uzori današnjim stvaraocima. U toj složenosti takvh jasnih ali ipak prikrivenih saodnošenja Momčilo Golub je oformio poetski iskaz na tragu onih za koje je sa pravom koastatovano kako u istoriju upisuju jedno novo poglavlje. 

Jovan Despotović 

Treći program Radio Beograda, Beograd, 9. 1984