Đorđije Crnčević – Jedinstvena umetnička mitologija

Đorđije Crnčević po svojim osnovnim karakteristikama pripada onoj malobrojnoj grupi beogradskih umetnika koja se po svome aktičkom statusu na aktuelnoj stvaralačkoj sceni smatra marginalnom, dakle bez ozbiljnog uticaja i odlučujućeg doprinosa u formiranju njenog zvaničnog lika. No, sva je prilika da će se upravo ti sada manjinski kreativni projekti pojaviti kao vrlo važni pri apsolviranju tekućeg stilskog razdoblja kod kasnijih tumača i ocenjivača. Jedna izvanredno velika živost i plastička zanimljivost malih radova u terakoti i poliesteru osnovna je odluka prikazanih Crnčevićevih radova. Na izložbi u Galeriji Doma omladine se takođe nalazi i šest slika velikog formata koje ovu umešnost autora da izvanredno brzo i efikasno postigne željeni slikovi cilj još jednom podvlače, a samim svojim formalnim karakteristikama nedvosmisleno odgovaraju na imanentne zahteve vremena prema svojoj aktuelnoj umetnosti. 

Đorđije Crnčević (Dupilocrmnica, 1941) završio je vajarski odsek Akademije likovnih umetnosti u Beogradu 1967. a treći stepen pet godina kasnije na istoj grupi. Sudeći prema radovima iz tog vremena koje on ovih godina prvi put izlaže, može se zaključiti da je u njegovom slučaju prisutan jedan neizmenjeni plastički koncept zasnovan na određenom odnosu prema umetničkoj baštini i prema vremenu kome kao umetnik pripada. Već u prvim radovima u glini i gipsu koji datiraju u poslednje godine njegovih studija svedoče o tome da je za Crnčevića osnov inspiracije u dalekoj prošlosti, u ar-hajskom periodu evropske civilizacije kojom su dominirali politeistički mitovi, legende o herojima i specifična simbologija antropo morfnih idola. Već tada su se ovi radovi odredili po sasvim jasnoj svesti autora o čestim mistifikatorskim tendencijama savremene umetnosti za koju su sadržaji prošlosti oblasti koja treba da pretrpi određenu plastičku valorizaciju u sadašnjem vremenu. Crnčević je zauzeo drugačiju poziciju. Za njega su ove udaljene mitske forme i složene strukture njihovih značenja poput pojma »monoumentalnost«, predtekst za samoodređivanje prema »monumentalnosti« sopstvenog vremena, prema onim dominantnim oblicima savremene umetnosti koji su tek apstraktne varijacije klasičnog, najčešće nakalemljene na aktuelne umetničke tendencije. Crnčević se već od prvih nastupa na otvorenoj umetničkoj sceni, a tako je ostalo i do danas, nije ustručavao da eksplicitno iskaže svoju individualnu umetničku mitologiju, svoj evakodnevni oblikovani senzibilitet, jasan, čist, beskompromisan u odnosu na većinska shvatanja. I od tada datira njegova »podređena« uloga i mesto u odnosu na oficijelna kretanja. Međutim, kada danas na jednoj ovako zamišljenoj i dosledno tim zamislima realizovanoj izložbi gledamo ove male radove u pečenoj zemlji, mestimično bojenim i zalivenim poliesterom i povrh njih velike zidne kompozicije, teško je otrgnuti se utisku jedne izvanredno prefinjene imaginacije, slobode i interpretacije doživljaja i sofistikovanoj ikonologiji što ih sve objedinjava u jedinstvenu celinu. 

Crnčević je oduvek za istančan umetnički ukus bio i ostao zanimljiva pojava u beogradskom umetničkom kompleksu. Zahvaljujući autentičnoj plastičkoj nadarenosti, osećaju i spretnosti pri finom radu i vrlo starom vajarskom materijalu i potpunom zanemarivanju nekih vremenskih kategorija koje su proticale mimo njega tokom sedamdesetih godina, Crnčević je danas izbio u prvi plan interesovanja usled ovih razloga. Jedna neobična podudarnost ovog vremena koje je izazvalo umetnike da se prepuste vrlo personalnim mitologijama i izoštravanju kreativnih senzibiliteta upravo u radu sa tradicionalnim materijalima, i Crnčevićeve suštinske vizuelne delatnosti zapravo su plod onoga što se danas smatra neophodnim individualnim avanturama koje su čvrsto uverene jedino još u istinitost sopstvenih kreativnih razloga. 

Jovan Despotović 

Treći program Radio Beograda, Beograd, 4. 1985, Jedinstvo, Priština, 1. 6., 1985, str. 11